Қуқнӯс: Тафовут байни таҳрирҳо

no edit summary
х (VASHGIRD moved page Анқо to Қақнус)
No edit summary
'''Қақнус''' (ба забон Юнон бостон: φοῖνιξ, ба форсӣ: қуқнус, ба арабӣ: алънқоъ ва ба англисӣ: phoenix) — парандаи муқаддаси афсонаӣ, ки дар асотири Эрон, асотир Юнон, асотири Миср ва асотири Чин аз он ном бурда шудаааст.[1]
{{маъноҳои дигар}}
'''Анқо''' ({{lang+ar|عنقاء|дарозгардан}}) — [[мурғ]]и афсонавӣ, ки гӯё ҷойгоҳаш ба мисли [[Симурғ]] дар [[кӯҳи Қоф]] будааст.
 
Дар бораи ин мавҷуди афсонаӣ гуфта мешавад, ки вай мурғе нодир ва танҳост ва ҷуфтӣ ва зоишӣ надорад. Аммо ҳазор сол як бор, бар тӯдае бузург аз ҳезум бол мекушояд ва овоз мехонд ва чун аз овози хеш ба ваҷд ва иштиёқ омад, ба минқори хеш оташи меафрӯзад ва бо сӯхтан дар оташ тухме аз вай падид меояд, ки билофосила оташ мегирад ва месӯзад ва аз хокистари он қақнусе дигар мутаваллид мешавад. Қақнус дар бмсёре фарҳангҳо намоди ҷовидонагӣ ва умри дигарбор талаққӣ шудааст. Аммо бархе фарҳангҳо вежагиҳои дигар ҳам ба ӯ нисбат додаанд.
== Дар адабиёти форс-тоҷик ==
Азбаски ин мурғ аз мардум дур буд ва диданаш на ба ҳама муяссар мегардид, ба маънои маҷозии чизи ноёфт, чизе, ки номаш ҳасту худаш нест, ба кор рафтааст. Дар адабиёти форс-тоҷик чун образи шеърӣ (дар ирфон) ба маънои гӯшанишинӣ, канораҷӯӣ омадааст:
Гарчӣ қақнус дар асотири милали осиёӣ ҳамчун Чин ва Эрон ҷойгоҳи вежае дорад, аммо бархе муътақиданд, ки устураи қақнус аз Мисри Бостон бархоста, ба Юнон ва Рум рафта, ва ҳам су бо боварҳои [[масеҳият]] шох ва барг бештаре ёфтааст.[2]
{{иқтибоси академикӣ|<poem>
Бибур зи халқу зи Анқо қиёси кор бигир,
[[Аллома Деҳхудо]] дар тавсифи қақнус навиштааст: Гӯянд қуқнус ҳазор сол умр кунад ва чун ҳазор сол бигузарад ва умраш ба охир ояд ҳезуми бисёре ҷамъ созад ва бар болои он нишинад ва сурудан оғоз кунад ва маст гардад ва бол барҳам занад чунонки оташе аз бол ӯ биҷаҳад ва дар ҳезум афтад ва худ бо ҳезум бисӯзад ва аз хокистараш байзае падид ояд ва ӯро ҷуфт намебошад ва мусиқиро аз овоз ӯ дарёфтаанд. (ба нақл аз Бурҳони Қотеъ).
Ки сити гӯшанишинон зи Қоф то Қоф аст.
</poem>|сарчашма=[[Ҳофиз]]}}
 
Вобаста ба дур будани Анқо аз назари мардум, ноёфт буданаш ривоёти исломӣ мавҷуданд, ки тибқи онҳо Анқоро муғриб, миғраб гуфта, ба ду маънӣ «фурӯбаранда», «балъкунанда» ва «ғарибу нав» ташреҳ додаанд. Дар яке аз ривоятҳо омадааст, ки Анқо дар байни мардум мезист. Рӯзе ӯ ба шикор баромад, вале ягон парандае ба чанг оварда натавонисту кӯдакеро рабуда фурӯ бурд. Мардум ба пайғамбари Худо шикоят карданд. Пайғамбар дуо кард ва насл додани Анқо канда шуд. Аз ҳамин ҷост, ки Анқо ноёфт гардид. Дар қиссаҳои марбут ба ҳазрати Сулаймон (а) низ аз Анқо ва дар паси кӯҳи Қоф маскан доштанаш сухан меравад. Ба Анқо, Анқои муғриб (миғраб) аксаран шоирону адибони мутасаввиф муроҷиат кардаанд. Масалан:
{{иқтибоси академикӣ|<poem>
Кас наёбад ба ишқ-бар пирӯз,
Ишқ Анқои муғриб аст имрӯз.
</poem>|сарчашма=[[Саноӣ]]}}
 
{{иқтибоси академикӣ|<poem>
Дар ошёни ақл чу Анқои муғрибам,
Бар осмони фазл чу хуршеди азҳарам.
</poem>|сарчашма=[[Анварӣ]]}}
 
{{иқтибоси академикӣ|<poem>
Сулаймонвор девонро мутеи амри худ гардон,
Нишин бар тахти билқисиву чатр аз парри Анқо кун.
</poem>|сарчашма=[[Саноӣ]]}}
 
{{иқтибоси академикӣ|<poem>
Наққоши чирадаст аст он нохудои тарс,
Анқо надида, сурати Анқо кунад ҳаме.
</poem>|сарчашма=[[Масъуди Саъд]]}}
 
== Адабиёт ==
 
* Ёҳақӣ Муҳаммад Ҷаъфар, Фарҳанги асотир ва ишороти достонӣ дар адабиёти форсӣ, Т., 1375 ҳ. ш.
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
 
== Сарчашма ==
* {{ЭМТ|Анқо|муаллиф=|1}}