Оташборгон: Тафовут байни таҳрирҳо

х
викисозӣ, илова, дақиқсозӣ
(→‎Оташборгон: википедизация)
Барчасбҳо: вироиш тавассути телефони ҳамроҳ вироиш аз барномаи мобилӣ Android app edit
х (викисозӣ, илова, дақиқсозӣ)
[[File:152 mm howitzer D-20 belong to Military of Iran.jpg|thumb|right|upright=1.05|[[Тӯпвори ядаккаши 152 мм M1955 (D-20)|Тӯпвори 152 милиметрии D-20]] дар [[ҷанги Эрону Ироқ]]]]
'''Оташборгон''' ё «Артиллерия» яке аз истилоҳоти бунёдии улуми низомӣ аст, ки дар се маънӣ ба кор меравад:
# шохае аз [[нерӯҳои мусаллаҳ]], ки [[ҷангафзор]]и аслии он [[силоҳи оташфишон|силоҳҳои оташфишони]] лӯлаиву калонкалибре чун [[тӯп]], [[тӯпворатӯпвор]], [[минандоз]], [[хумпораандоз]] ва [[мушакандоз]]ҳои [[мушаки дӯшпартоб|дӯшпартоб]]у милаие ҳастанд, ки бо партоби [[гулӯла]]ву [[мушак]]ҳо [[разманда]]гон, [[сангар]]ҳо ва [[истеҳкомот]]и душманро нобуд мекунанд; тӯпхона.
# маҷмуъи [[сарбоз]]ону [[афсарон]]у ҷангафзору [[размафзоргон]]и оташфишони лӯлаиву милаӣ ва василаҳои кашишу ҷобаҷоии онҳову афзорҳои ҳидояти оташ ва парведориву фароҳамсозии гулӯландозӣ;
# риштае аз улуму фунуни низомӣ, ки сохтор, тарроҳӣ, сохтусоз ва равишу роҳкунишҳои корбурди размии ҷангафзорҳои оташфишонро баррасӣ мекунад.
 
== Вожашиносӣ ==
Истилоҳи «''оташборгон''» аз рӯи вожаи {{lang-ae|«''ātarə-c̆ar-''»}} сохта шуда, ки дар «[[Авесто]]» ба маънои «''оташафкан'', ''оташафшон'', ''оташбор'', ''оташрез''» ба кор рафтааст, ки аз «''*ātr-c̆ar-''» дар [[Забони эронии бостон|эронии бостон]] ба ҳамин маънӣ рӯида аст<ref>Расторгуева В. С., Эдельман Д. И. Этимологический словарь иранских языков / Институт языкознания РАН. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2000. — Т. 1 (a—ā). — 328 с. — 1000 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 5-02-018125-0. (в пер.). – с. 321</ref>. Ҳарчанд ин вожа то замони мо нарасида, вале решааш – «озар» (форсии дарӣ: {{lang-fa|''āδar''}} > порсии миёна: {{lang-pal|''ādur'' : ''ātur''}} > порсии бостон: {{lang-peo|''ātar-''}}) ва мутародифҳояшмутародифаш «оташ» ҳам дар адаби форсӣ ва ҳам дар улуми низомӣ ба кор мераванд. Бо таваҷҷуҳ ба ин ки «озар» ва «оташ» (порсии миёна: {{lang-pal|''ātaxš''}} > авестоӣ: {{lang-ae|''ātarš-''}} > эронии бостон: {{lang-peo|''*ātar-''}}) ҳамрешаву инҳамон ҳастанд ва «оташ» дар улуми низомӣ яке аз истилоҳоти бунёдӣ аст, аз ин вожа баробаре барои истилоҳи «артиллерия» сохта шуд.
 
«Артиллерия»-ро дар Тоҷикистон «артиллерия», дар Эрон «тӯпхона» ва дар Афғонистон «тӯпчӣ» меноманд<ref>Персидско-русский и русско-персидский военный словарь [Текст] : [Около 20 000 терминов] / Сост. канд. филол. наук Г. Г. Алиев ; Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова. – Москва : Воениздат, 1972. – 655 с.; – с. 326</ref>. Аммо «тӯпхона» дар форсии тоҷикӣ «қӯрхона – анбори тӯпҳо дар қисмҳои ҳарбӣ; ҷои нигаҳдории тӯпҳо»-ро меноманд, ки куҳантарин маънои ин вожа дар забони форсӣ аст<ref>[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/718 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 361.]</ref>. Истилоҳи «тӯпхона» дар форсии Эрон дар мафҳуми «артиллерия» низ аз ҳамин маънӣ реша гирифтаву густариш ёфтааст.
 
Истилоҳи «тӯпхона» дар форсии Эрон дар мафҳуми «артиллерия» низ аз ҳамин маънӣ реша гирифтаву густариш ёфтааст. Ягоне аз артиллерия, ки чаҳор тӯпу тӯпандозҳову размафзорашонро дар бар мегирад ва «батарея» ном дорад, дар Эрон «''оташбор''» ва дар Афғонистону Тоҷикистон «[[батарея]]» номида мешавад<ref>Персидско-русский и русско-персидский военный словарь [Текст] : [Около 20 000 терминов] / Сост. канд. филол. наук Г. Г. Алиев ; Под ред. канд. филол. наук, доц. А. М. Шойтова. – Москва : Воениздат, 1972. – 655 с.; – с. 335</ref>. «''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''» истилоҳи «''оташбор''»-ро баробари {{lang-en|«battery¹»}} ниҳодаву чунин таъриф кардааст:
 
<blockquote>[[Батарея|Оташбор]]: ягоне роҳкунишӣ ва иҷроӣ дар воҳидҳои тӯпхона, ки дар ягонҳои пиёда ва соири растаҳои низомӣ муъодили [[вашт|гурӯҳон]] аст<ref>[http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/کامل%20کتاب%20تصحیح%20شده.pdf ''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – саҳ. 43]</ref>.</blockquote>
«Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ» истилоҳи «оташбор»-ро баробари «battery¹» ниҳодаву чунин таъриф кардааст:
 
«''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ''» «''оташбор''»-ро сифат ва «''оташфишон''» таъбир карда ва «''оташборон''»-ро исм ва «''ҳадафи тири зиёд қарор додан ҷоеро''», ки аз феъли «''оташ боронидан''» ба маънои «''аз ҳар тараф ва пайи ҳам тир андохтан'', ''тирборон кардан''» сохта шудааст⁴шудааст<ref>[https://archive.org/details/farhangitafsirii02naza/page/40/mode/2up?q=оташбор ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 40]</ref>.
Оташбор: ягоне роҳкунишӣ ва иҷроӣ дар воҳидҳои тӯпхона, ки дар ягонҳои пиёда ва соири растаҳои низомӣ муъодили гурӯҳон аст<ref>[http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/کامل%20کتاب%20تصحیح%20شده.pdf ''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – саҳ. 43]</ref>.
 
Дар ин таъриф «тӯпхона» баробар бо «артиллерия» ва «гурӯҳон» баробар бо «рота» аст, ки «[[вашт]]» ба ҷояш пешниҳод шуда буд.
 
«Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ» «оташбор»-ро сифат ва «оташфишон» таъбир карда ва «оташборон»-ро исм ва «ҳадафи тири зиёд қарор додан ҷоеро», ки аз феъли «оташ боронидан» ба маънои «аз ҳар тараф ва пайи ҳам тир андохтан, тирборон кардан» сохта шудааст⁴<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд). Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 2, с. 40</ref>.
Ҳамин вожа реша гирифта ва бо часпондани пасванди «-гон», ки дар истилоҳсозӣ барои нишон додани гурӯҳе аз падидаҳои яксону ҳамгун ба кор меравад, вожаи «оташборгон» сохта шуд:
<blockquote>Оташборгон = маҷмуъе аз оташборҳо = батареяҳо = артиллерия</blockquote>
 
== Намудҳои оташборгон ==