Open main menu

Changes

no edit summary
Башарият аз замони пайдоиши олам ин гуна ҷанги хонумонсўз ва фоҷиаи мудҳишро аз сар нагузаронидааст. Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ (1939-1945) аз рўи миқёсу андоза даҳшатноктарин ҷанг дар таърихи башарият буда, дар он беш аз 72 давлати хурду бузурги олам ширкат варзида, доманаи амалиётҳои ҳарбӣ ба ҳудуди 40 давлати ҷаҳон вусъат ёфтанд. Теъдоди сафарбаршуда зиёда аз 110 миллионро ташкил медод. Дар натиҷаи ин ҷанг кишварҳои зиёде хароб гаштанд ва бештар аз 50 миллион нафар қурбон ва садҳо миллион нафар аҳолии мамалакатҳое, ки ба гирдоби ҷанг кашида шуда буданд, ба маҳрумияту азоби тоқатшикан гирифтор гаштанд. Солҳои [[1941]] - [[1945]] Ҷанги Бузурги Ватании ИҶШС бо [[Германияи Фашистӣ]] гузаштааст.
'''9-МАЙ РУЗИ ИДИ ГАЛЛАБА!' Ҳар гоҳе, ки 9-май фаро мерасад ба ёди ҳар яки фарди ватандуст солҳои ҷанги хонумонсузи [[1941]] то соли [[1945]] ба хотири мо мерасад. Ин [[ҷанг]] ҷанге буд, ки дар таърих ин ҷангро ҷанги бузурги ватани ном мебаранд. Ин [[ҷанг]] дар таърихи [[22 июл]]и [[1941]] ногаҳон аз тарафи [[Германияи Фашистӣ]] сар шудааст, ки ин давлат шартномаи аҳди худро шиканонда ба давлати собиқ Шуравӣ зарбаи худро расонд.
Халқҳои 15 ҷумҳурии собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ баҳри дифои ватани азиз бар зиди истилогарони фашистӣ бар хестанд.
 
Аммо давлати Шуравӣ ба ҳамаи ин нигоҳ накарда якҷоя 15-давлат бар зиди фашизм бар хестанд чони худро қурбон карданд баҳри ватани азизи худ, ки душман соҳиби давлати мо нагардад. Тулли панҷ сол чанг давом кард аммо давлати Шуравӣ, ки ягона давлате буд, ки баҳри ватани худ ҳисаи худро гузошт ва ғолибиятро аз даст надода мубориза бурд, то ки фашизм давлати ягонаи моро аз худ накунад. Хулоса давлати Шуравӣ бахори [[9 май]]и соли [[1945]] ғаллабаро ба даст овард.
 
Аз [[Тоҷикистон]] дар ин чанг 280-хазор нафар чони худро фидо сохтанд бахри химояи ватани худ то, ки душман ватани азизи моро сохиб нагардад.
 
::::Ватан!
:Ватан то ман сазовори ту бошам,
:Бигирам аз хирадмандони ту панд.
 
:Ватан то, ки бимонад човидонаҷовидона,
:Дар огушиоғуши чу харҳар як кахрамонаткаҳрамонат.
:Биомузам хамешаҳамеша кахрамоникаҳрамонӣ,
:Зи харҳар як кахрамоникаҳрамони човидонатҷовидонат.'''
:Дар охир чунин гуфтаниям, ки хеч кас ва хеч чиз фаромуш намешавад!'''
 
 
ЧангиҶанги Бузурги ВатаниВатанӣ, ходисаи чамъиятиҷамъияти, бо роҳи зури давом додани сиёсат буда, мазмуни онро муборизаи муташаккилонаи мусаллахонамусаллаҳона ташкил медихадмедиҳад. ЧангиҶанги Бузурги ВатаниВатанӣ (1941-1945), чангиҷанги одилонаю озодихохонаи халкихалқи собиксобиқ ШуравиШӯравӣ барои озодиозодӣ ва химояиҳимояи Ватан алайҳи фашизм буд.22 июни соли 1941Рохбарони кувваҳои мусаллахисиесии Германия ногахонбо баиттифоқчиёнашон эълониИталия, пешакииВенгрия, чангФинляндия, баРуминия, ИттифокиИспания Шурави110 хучумдивизияро карданд.зидди РохбарониИҶШС сиесииба Германияҷанг накшаи хучумро,бо номи рамзии «Барбаросса» буд,тасдиксафарбар намуданд.Ин накша яънеМақсади чанги «Баркосо» бо максадиистилогарон дар муддати кутохкутоҳ несту нобуд кардани Армияи СоветиСурх бава миеншикаст омаддодани ИЧШС буд. Новобаста аз омодагии амик ва бартарибартарӣ аз хисобиҳисоби дороии техникаи чангиҷангӣ ба мардуми шарафманд ва бо нангу номуси Шурави муяссар шуд, ки зафар ебад. Халки советисоветӣ дар хамаҳама самтҳои асосии амалиети чангиҷангӣ: Ленинград, Москва,Украина Сталинград, Курск, Днепр ва гайрағайра бо курбонии зиедзиёд мукобилимуқобили душман истодагариистодагарӣ намуда,кушунҳои қушунҳои фашистиро махвмаҳв месохт. Неруи тавоноии мардум рухируҳи «шикастнопазирии» душманро шикаст. 8 майи соли 1945 Германия ба акти таслимшавитаслимшавӣ имзо гузошт. Баъди 9 май рузиРузи иди ГалабаҒалаба эълон гардида, анъанаи таърихитаърихӣ гардид. Дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ (1941-1945) 27 миллион мардуми шӯравӣ ҳалок шудааст, зиёда аз 1700 шаҳрҳо вайрон карда шуданд, миллионҳо бе хонву хоҷагидорӣ монданд.
==Саҳми Тоҷикистон==
Ҳазорон нафар фиристодагони Тоҷикистон дар ин муҳорибаҳо ва озод кардани халқҳои Аврупо аз фашистон диловарона иштирок намуда, аз худ қаҳрамониҳои бемислу монанд нишон додаанд. Умуман дар муҳорибаҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ беш аз 260 ҳазор нафар фиристодагони Тоҷикистон иштирок намудаанд. Онҳо барои дифои Ватан ва шарафу номуси мардуми худ дар сангарҳо муборизаи шуҷоатнок ва корнамоиҳои бузург нишон дода, зиёда аз 92 ҳазор нафарашон дар майдонҳои набард ҳалок шуданд. Ба нишони қадрдонии далерию қаҳрамонӣ 54 нафар ҳамватанони мо бо унвони олии ифтихории Ватан - Қаҳрамони Иттифоқи Шўравӣ, 21 нафар бо ҳар се дараҷаи ордени «Шараф» ва зиёда аз 60 ҳазор нафар бо ордену медалҳо сарфароз шуданд. Солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ шумораи умумии фиристодагони Тоҷикистон қариб 300 ҳазор нафарро ташкил медод. Аз ин ҳисоб 49973 нафари онҳо ба баталёнҳои коргарӣ сафарбар шуданд. Дар муҳорибаҳои шадид тоҷикистониён ҷасорату шуҷоати беҳамто нишон доданд. Дар байни онҳо - Қаҳрамонони Иттифоқи Шўравӣ Неъмат Қарабоев, [[Ҳоди Кенҷаев]], [[Туйчи Эрҷигитов]], [[Сафар Амиршоев]], [[Исмоил Ҳамзаалиев]], [[Эргаш Шарипов]] ва чандин ҷанговарони тоҷикистониро номбар кардан мумкин аст, ки баҳри дифои Ватан дар муҳорибаҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ қаҳрамонӣ нишон додаанд.
Меҳнаткашони Тоҷикистон баробари мустаҳкам кардани ақибгоҳ, инчунин ба қисмҳои ҳарбӣ содиқона ёрӣ мерасонданд. Онҳоро ба сару либос, озуқаворӣ, аслиҳаи ҷангӣ таъмин менамуданд. Дар давраи ҷанг халқи тоҷик барои фронт 151 вагон, 532500 адад либоси гарм, 123800 килограм пашм, бештар аз 25000 метр газвор ва дигар лавозимот фиристониданд. Ба захираи мудофиавии Ватан 30 миллиону 500 ҳазор сўм пули нақд ва 40750 пуд ғалладона ҷамъоварӣ карда супурданд. Барои сохтмони танки «Колхозчии Тоҷикистон» зиёда аз 84 миллион сўм ва барои сохтмони эскадрилияи «Тоҷикистони Советӣ» 35,2 миллион сўм ҷамъоварӣ намуданд. Хотираи неки қаҳрамонии тоҷикистониён дар арафаи таҷлили 70 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ дар қалби насли муосир абадӣ хоҳад монд.
 
==Адабиёт==
* Раҳмон Э. Иди пирўзии сулҳ бар ҷанг [Матн]:Суханронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба шарафи 60- умин солгарди Ѓалаба бар фашизм, 7 майи соли 2005 //Ҷумҳурият. – 2005. – 12 маӣ.
* Дар бораи сарфароз намудан бо медали ҷашни «60- солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватании солҳои 1941-1945» [Матн]: Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Э.Раҳмон // Ҷумҳурият. – 2005. – 7 маӣ.
* Бобоҷон, Алӣ. Ҳоди Кенҷаев [Матн]: Очерк. – Душанбе: Ирфон, 1970. – 48 с.
* Бобоҷон, Алӣ. Ҳоди Кенҷаев [Матн]. – Душанбе: Ирфон,1970. – 24 с.
* Сидқӣ, А. Раҳимбоӣ Раҳматов [Матн]: Очерк. – Душанбе: Ирфон, 1970. – 90 с.
* Узоқов, М. Эргаш Шарипов [Матн]. – Душанбе: Ирфон,1972. – 42 с.
* Раҳмонов, М. Ҳама ба фронт, ҳама барои ғалаба! [Матн].– Душанбе: Ирфон, 1973.- 112 с.
* Сафаров, Р. Сафар Амиршоев [Матн]. – Душанбе: Ирфон,1973. – 122 с.
* Бобоҷон, Алӣ. Нахустқаҳрамонони тоҷик [Матн]: Дар бораи Неъмат Қарабоев. – Душанбе: Маориф,1975. – 62 с.
* Ҳеҷ гоҳ фаромўш намешавад [Матн]: Маҷмўа. – Душанбе: Ирфон, 1979. – 144 с.
* Фидокорон [Матн]: Очерку ҳикояҳо ва ёддоштҳо дар бораи Ҷанги Бузурги Ватанӣ /Тарт. Т.Усмонов. – Душанбе: Ирфон,1982. – 160 с.
* Файзиев, Ҳ. Дар ҷанг ва баъди ҷанг [Матн]. – Душанбе: Ирфон, 1984. – 400 с.
* Бозорбоева, М., Бобохонов, М. Сарбозони шуҷоъ [Матн]. – Душан¬бе: Ирфон,1985. – 128 с.
* Сафаров,Р. Қаҳрамони Вахш ва Днепр [Матн]. – Душанбе: Ирфон, 1985. – 192 с.
* Сафаров, Р. Сарбаландон [Матн]: Маҷмўа.– Душанбе: Ирфон, 1985. – 52 с.
* Шарифов, Х. Онҳо партизан буданд [Матн]: Дар бораи ҷанговарони тоҷик. – Душанбе: Ирфон,1985. – 96 с.
* Исҳоқов, Б. Далерон [Матн]. – Душанбе: Ирфон,1991. – 212 с.
* Муродов, М. Садоқат ба Ватан [Матн]. – Душанбе: Ирфон,1991. – 44 с.
* Абдуллоев, Р. Меҳнаткашони Тоҷикистон дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ [Матн]. – Душанбе: Ирфон, 1994. – 96 с.
* Сафаров, Р. Ҳазору як корнома [Матн] /Иборат аз 3 ҷилд. – Душанбе: Сарредаксияи илмии энсиклопедияи миллии тоҷик. – Душанбе,1995.
* 1995. – Ҷ.1. – 568 с.
* 1998. – Ҷ.2. – 495 с.
* 2005. – Ҷ.3. – 447 с.
* Файзиев, Ҳ. Мардони майдон [Матн]. – Душанбе, 1995. – 126 с.
* Шарифов, Х. Мардони палангошўб [Матн]: Дар бораи тоҷикону тоҷикистониён дар ҷанги партизанӣ солҳои 1941-1945. – Хуҷанд: Раҳим Ҷалил, 2004. – 448 с.
* Исмоилов, И. Шуҷоат ва Зафар ба рўи Ӻалаба [Матн]. – Душанбе: Эҷод, 2005. – 72 с.
* Раҳимов,С. А. Дар ҷустуҷўи қаҳрамонҳо [Матн]. – Душанбе: Эҷод, 2009. – 128 с.
*
 
== Нигаред ==
*[[Ҷанги дуюми ҷаҳон]]
{{таърих-нопурра}}
{{Ҷанг-нопурра}}
== Нигаред ==
*[[Ҷанги дуюми ҷаҳон]]
Чанги Бузурги Ватани, ходисаи чамъияти, бо роҳи зури давом додани сиёсат буда, мазмуни онро муборизаи муташаккилонаи мусаллахона ташкил медихад. Чанги Бузурги Ватани (1941-1945), чанги одилонаю озодихохонаи халки собик Шурави барои озоди ва химояи Ватан алайҳи фашизм буд.22 июни соли 1941 кувваҳои мусаллахи Германия ногахон ба эълони пешакии чанг ба Иттифоки Шурави хучум карданд. Рохбарони сиесии Германия накшаи хучумро,бо номи рамзии «Барбаросса» буд,тасдик намуданд.Ин накша яъне чанги «Баркосо» бо максади дар муддати кутох несту нобуд кардани Армияи Совети ба миен омад. Новобаста аз омодагии амик ва бартари аз хисоби дороии техникаи чанги ба мардуми шарафманд ва бо нангу номуси Шурави муяссар шуд,ки зафар ебад. Халки совети дар хама самтҳои асосии амалиети чанги: Ленинград,Москва,Украина,Курск,Днепр ва гайра бо курбонии зиед мукобили душман истодагари намуда,кушунҳои фашистиро махв месохт. Неруи тавоноии мардум рухи «шикастнопазирии» душманро шикаст. 8 майи соли 1945 Германия ба акти таслимшави имзо гузошт. Баъди 9 май рузи иди Галаба эълон гардида, анъанаи таърихи гардид.
 
[[Гурӯҳ:Ҷангҳо]]