Фарқият байни намунаҳои "Зиёдулло Шаҳидӣ"

х
таҳрир
х (таҳрир)
}}
 
'''Зиёдулло Шаҳидӣ''' - ([[4 май]]и соли [[1914]], ш. [[Самарқанд]] – [[25 феврал]]и соли [[1985]], ш. [[Душанбе]]) арбоби ҷамъиятию фарҳангӣ, оҳангсоз. [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ([[1964]]), дорандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] ([[1985]]), раиси раёсати Иттифоқи оҳангсозоникоомпозиторони Тоҷикистон (1956-1960).
 
== Ҳолнома ==
Аз ҷумлаи шинохтатарин чеҳраҳои ҳунарии тоҷик аст, ки дар [[Самарқанд]]и бостонӣ дар хонаводаи ҳунарпеша, мутриби шинохтаву варзида Муқаддасхон дида ба олам кушодааст.
Соли [[1939]] ба [[Сталинобод]] (ҳоло – [[Душанбе]]) омадааст ва ба ҳайси роҳбари ансамбли тарона ва рақси [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии тоҷик]] (1939-1952) кор кардааст. Ӯ аз оҳангсозоникомпозиторони барҷастаи рус [[Александр Степанович Ленский]] ва [[Сергей Баласанян]] дарси композитсия омӯхтааст (1943-1946). Студияи миллии дусолаи назди Консерваторияи [[Москва]] (1949) ва шуъбаи миллии Консерваторияи мазкурро хатм кардааст. Зиёдулло Шаҳидӣ ба омӯзиши касбу ҳунар худро маъмур ҳисобид ва тадриҷан пеши хунёгарони номии [[Иттиҳодии Шӯравӣ]] дарси ҳунару маҳорат омӯхт.
Соли [[1957]] баъди хатми Консерваторияи ба номи Чайковскийи шаҳри [[Москва]] аввалин барномаи консертии худро доир кардааст, ки аз ҷониби мухлисони созу наво хуш пазируфта шудааст.
Аз нимаи дуюми солҳои 60-ум Зиёдулло Шаҳидӣ бештар ба жанри симфонӣ мароқ зоҳир менамояд.
Бояд зикр намуд, ки охири солҳои 60-ум –70-ум бисёр композиторони тоҷик ба Шашмақом рўрӯ меоварданд. Новобаста аз он, ки дар ибтидо ӯ касбияти мусиқии суннатии тоҷик, аз ҷумла Шашмақомро[[Шашмақом]]ро эътироф накард (ниг.: Ҷамъбасти мубоҳиса доир ба масъалаҳои инкишофи мусиқии тоҷик (ҷавоб ба З. Шаҳидӣ //Точикистони Советӣ, 6 май, 1957), баъдтар ў муносибати хешро нисбат ба ин шоҳасар тағйир медиҳад ва дар ҷодаи маќомимақоми симфонӣ достони «Бузрук» ва «Симфонияи мақомҳо»-ро меофарад. Асари
«Симфонияи мақомҳо» дар съезди VI Иттифоқи композиторони СССР ва симпозиуми байналмилалии мусиқишиносон бахшида ба мақомот (Самарқанд, 1983) садо дод ва дорои тақризҳои хеле хуб гашт.
Охири солҳои 70-ум ва ибтидои солҳои 80-ум марҳилаи пуравҷи фаъолияти эҷодии композитор мебошад. Ӯ асарҳои калонҳаҷми достони симфонии «Ба хотираи М. Турсунзода» (1979), операи «ЃуломонҒуломон» аз рӯи асари С. Айнӣ (1979), ораторияи «Дар васфи Ленин»-ро (1981)-ро бар шеърҳои С. Айнӣ ва М. Турсунзода эҷод мекунад.
З. Шаҳидӣ дар корҳои раёсати Иттифоқи композиторон ҳам фаъол буда, солҳои 1956-1960 ба ҳайси раиси Иттифоқи композиторон кор кардааст. <ref>Композиторон ва мусиқишиносони Тоҷикистон. - Душанбе, 2011, - c. 254-256</ref>
 
==Осор==
===Асарҳои саҳнавӣ===
* 1960 – «Комде и Мадан». Опера по поэме А. Бедиля. Либретто А. Дехоти М.: «Советский композитор», 1982. *Либретто А. Дехоти – Москва: «Советский композитор» – 1982.
 
*1979-1980 – «ЃуломонҒуломон». Опера Либреттои И. Луковский. Дастнавис.
* 1960 – «Комде и Мадан». Опера по поэме А. Бедиля. *Либретто А. Дехоти – Москва: «Советский композитор» – 1982.
*1979-1980 – «Ѓуломон». Опера Либреттои И. Луковский. Дастнавис.
 
===Асарҳои симфонӣ===
* 1952 – «Муҳайяр». Коркарди оҳанги классикӣ. Дастнавис.
* 1975 – Сюитаи симфонӣ №5. Дастнавис.
* 1976 – Достони симфонии «Бузрук». Дастнавис.
* 1977 – «Симфония макомов». Москва,- М.: «Советский композитор»,1984.
* 1984 – «Достони тантанавӣ» барои оркестри симфонӣ. Дастнавис.
===Достонҳои вокалӣ-симфонӣ===
* 1968 – «Пахта», шеъри Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* 1980 – «Зани озоди Шарқ». Барои яккахон, хор ва ансамбли созҳои халқӣ. Дастнавис.
* 1981 – «Ба истиқболи баҳор», шеъри М. Турсунзода. Барои ансамбли рубобчидухтарон. Дастнавис.
===Асарҳои камеравӣ-созӣ===
* 1944 – Се пйесаи лирикӣ барои скрипка ва фортепиано. 1945 – Рондо барои скрипка ва фортепиано. – Душанбе: «Ирфон» – 1967.
* 19501945 «СурудиРондо бе матн» барои скрипка ва фортепиано. – Душанбе:«Ирфон»,1967.
* 1946 – «Алла» барои квартети торӣ. Дастнавис.
* 1948 – Пйесаҳои бачагона барои фортепиано дар асоси оҳангҳои халқӣ. Дастнавис.
* халқӣ1950 – «Суруди бе матн» барои скрипка ва фортепиано. Дастнавис.
* 1950 – «Суруди бе матн» барои скрипка ва фортепиано.
* 1952 – Пйеса барои скрипка. Дастнавис.
* 1952 – Фуга ва вариатсияҳо барои фортепиано. Дастнавис.
* 1953 – «Дар кӯҳсор», романс барои виолончел ва фортепиано. Дастнавис.
* 1953 – «Рақси тоҷикӣ», «Дар кӯҳхои Помир», пйесаҳо барои флейта ва фортепиано. Дастнавис.
* Дастнавис.
* 1953 – «Рақси тоҷикӣ», «Дар кӯҳхои Помир», пйесаҳо барои
* флейта ва фортепиано. Дастнавис.
* 1976 – Романс-достон барои скрипка ва фортепиано. Дастнавис.
* 1981 – Квартет барои созҳои созӣ дар се қисм. Дастнавис.
===Мусиқӣ барои намоишномаҳои театрӣ===
* «Розия», мазҳакаи мусиқӣ дар ҳаммуалифӣ бо С. Баласанян. Ли-Либреттои Е. Акубҷонова, Н. Зеланский. Дастнавис. (1942).
* бреттои Е. Акубҷонова, Н. Зеланский. Дастнавис. (1942).
* «Санавбар», драмаи Р. Ҷалил. Дастнавис. (1960).
* «Духтаре аз Душанбе», мазҳакаи мусиқӣ. Либреттои Ш. Қиёмов ва Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* ва Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* «Арӯси панҷсӯма», пйесаи М. Урдубодӣ.
* «Муаллими муҳаббат», пйесаи М. Миршакар.
* «Сартароши хапак», пйесаи Ҷ. Икромӣ.
* «Қасами модар», пйесаи Ф. Ансорӣ.
* «Алишер Навоӣ», пйесаи А. ӮйѓунӮйғун ва И. Султонов.
* «Шаби 28-ум», пйесаи Ҷ. Икромӣ.
* «Шаҳри ман», пйесаи М. Миршакар.
* «Достони ҳофиз», дар ҳаммуаллифӣ бо М. Муравин, пйесаи Ф. Тошмуҳаммадов.
* Тошмуҳаммадов.
===Мусиқӣ барои кино===
* «Писар бояд зан гирад», дар ҳаммуаллифӣ бо Ю. Тер-Осипов.
* «Дӯстам Наврӯзов», дар ҳаммуаллифӣ бо А. Бобоев.
* «Марги судхӯр», дар ҳаммуаллифӣ бо Т. Шаҳидӣ.
Оҳангсози шинохта соли [[1985]] дар шаҳри [[Душанбе]] дида аз олам барбаст ва тибқи васияташ хонаи ӯ ба осорхонаи эҷодиёташ табдил ёфт. Яке аз кӯчаҳои ш. [[Душанбе]] ва [[Мактаб-интернати миёнаи махсуси мусиқии ҷумҳуриявии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ]] ба номаш гузошта шудаанд. Дар ш. [[Душанбе]] аз соли [[1996]] осорхонаи ҷумҳуриявии фарҳанги мусиқии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ ва Бунёди байналмилалии З. Шаҳидӣ таъсис ёфтааст.
 
Ба муносибати 20-умин солгарди Истиқлолияти давлатии [[Тоҷикистон]] маҷмӯъаи асарҳои мусиқии ӯ интишор ёфанд. Таронаҳои Шаҳидӣ мухлисонашро як бори дигар ба ёди ӯ бурданд ва фазои солҳои 70-80 қарни гузаштаро дар гӯшаи хотири худ зинда карданд. Миёни ин асарҳо таронаҳои ба дидаву дили мардум наздики «Муҳаббат», «Хонаи мо», «Ситораи ман», романси «Зӣ сузи сина» ва ғайраҳо, ки замоне аз пуршунавандатарин таронаҳо дар барномаҳои радио ва телевизиони кишвар буданд, ҷо дода шуданд. Ҳунарпешаҳои имрӯзаи кишвар таронаҳои Зиёдулло Шаҳидиро аз нав эҳё намуда сароиданду аз ҷониби мухлисон хуб пазироӣ шудаанд. Соли 2014 бузургдошти 100-солагии устод Зиёдулло Шаҳидӣ бо Қарори ЮНЕСКО дар сатҳи ҷаҳонӣ баргузор гардид.<ref>[http://www.farhang.tj/index.php/buzurgdosht-1 Бузургдошт]</ref><ref>http://www.farhang.tj/index.php/buzurgdosht-1/85-tochiki/nabzi-far-ang/187-o-ang-o-dar-mav-i-khurshed</ref>
 
Яке аз пайгирони оҳангсоз фарзанди баруманди ӯ [[Толиб Шаҳидӣ]] ва дигар наберааш Табрез Шаҳидӣ аст. [[Толиб Шаҳидӣ]] аз пайравони ростини роҳи падар аст ва заҳамоташ бо [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] қадр шудааст. Табрез низ аз ҷумлаи оҳангсозони насли навини кишвар аст, ки дар ш. [[Москва]] кору эҷод мекунад.<ref name="tojnews.org"/>