Фарқият байни намунаҳои "Зиёдулло Шаҳидӣ"

no edit summary
(навсозии маълумот)
|шаҳрвандӣ =
|санаи марг = 25.02.1985
|маҳалли марг = {{МаҳаллиМарг|Душанбе|шаҳри Душанбе}}
|падар =
|модар =
|ҳамсар =
|фарзандон =
|намуди фаъолият = [[композитор]]
|ҷоизаҳо ва мукофотҳо = [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ([[1964]]), дорандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] ([[1985]]) ордени «Байрақи Сурхи Меҳнат», ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалу ифтихорномаҳова диг.
|соядаст =
 
'''Зиёдулло Шаҳидӣ''' - ([[4 май]]и соли [[1914]], ш. [[Самарқанд]] — [[25 феврал]]и соли [[1985]], ш. [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) арбоби ҷамъиятию фарҳангӣ, оҳангсоз. [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ([[1964]]), дорандаи [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] ([[1985]]), раиси раёсати Иттифоқи коомпозиторони Тоҷикистон (1956-19601956—1960).
 
== Ҳолнома ==
Аз ҷумлаи шинохтатарин чеҳраҳои ҳунарии тоҷик аст, ки дар [[Самарқанд]]и бостонӣ дар хонаводаи ҳунарпеша, мутриби шинохтаву варзида Муқаддасхон дида ба олам кушодааст.
Соли [[1939]] ба [[Сталинобод]] (ҳоло — [[Душанбе]]) омадааст ва ба ҳайси роҳбари ансамбли тарона ва рақси [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии тоҷик]] (1939-19521939—1952) кор кардааст. Ӯ аз композиторони барҷастаи рус [[Александр Степанович Ленский]] ва [[Сергей Баласанян]] дарси композитсия омӯхтааст (1943-19461943—1946). Студияи миллии дусолаи назди Консерваторияи [[Москва]] (1949) ва шуъбаи миллии Консерваторияи мазкурро хатм кардааст. Зиёдулло Шаҳидӣ ба омӯзиши касбу ҳунар худро маъмур ҳисобид ва тадриҷан пеши хунёгарони номии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] дарси ҳунару маҳорат омӯхт.
Соли [[1957]] баъди хатми Консерваторияи ба номи Чайковскийи шаҳри [[Москва]] аввалин барномаи консертии худро доир кардааст, ки аз ҷониби мухлисони созу наво хуш пазируфта шудааст.
Аз нимаи дуюми солҳои 60-ум Зиёдулло Шаҳидӣ бештар ба жанри симфонӣ мароқ зоҳир менамояд.
Бояд зикр намуд, ки охири солҳои 60-ум –70−70-ум бисёр композиторони тоҷик ба Шашмақом рӯ меоварданд. Новобаста аз он, ки дар ибтидо ӯ касбияти мусиқии суннатии тоҷик, аз ҷумла [[Шашмақом]]ро эътироф накард (ниг.: Ҷамъбасти мубоҳиса доир ба масъалаҳои инкишофи мусиқии тоҷик (ҷавоб ба З. Шаҳидӣ //Точикистони Советӣ, 6 май, 1957), баъдтар ӯ муносибати хешро нисбат ба ин шоҳасар тағйир медиҳад ва дар ҷодаи мақоми симфонӣ достони «Бузрук» ва «Симфонияи мақомҳо»-ро меофарад. Асари
«Симфонияи мақомҳо» дар съезди VI Иттифоқи композиторони СССР ва симпозиуми байналмилалии мусиқишиносон бахшида ба мақомот (Самарқанд, 1983) садо дод ва дорои тақризҳои хеле хуб гашт.
Охири солҳои 70-ум ва ибтидои солҳои 80-ум марҳилаи пуравҷи фаъолияти эҷодии композитор мебошад. Ӯ асарҳои калонҳаҷми достони симфонии «Ба хотираи М. Турсунзода» (1979), операи «Ғуломон» аз рӯи асари С. Айнӣ (1979), ораторияи «Дар васфи Ленин»-ро (1981) бар шеърҳои С. Айнӣ ва М. Турсунзода эҷод мекунад.
З. Шаҳидӣ дар корҳои раёсати Иттифоқи композиторон ҳам фаъол буда, солҳои 1956-19601956—1960 ба ҳайси раиси Иттифоқи композиторон кор кардааст.<ref>Композиторон ва мусиқишиносони Тоҷикистон. - — Душанбе, 2011, -  — c. 254-256254—256</ref>
 
== Осор ==
 
=== Асарҳои саҳнавӣ ===
* 1960 — «Комде и Мадан». Опера по поэме А. Бедиля. Либретто А. Дехоти — М.: «Советский композитор», 1982.
* 1979-1980 — «Ғуломон». Опера Либреттои И. Луковский. Дастнавис.
===Асарҳои симфонӣ===
 
* 1952 – «Муҳайяр». Коркарди оҳанги классикӣ. Дастнавис.
*=== 1956 – СюитаиАсарҳои симфонӣ №1. Дастнавис.===
* 19611952 — «Муҳайяр». СюитаиКоркарди симфонӣоҳанги №2классикӣ. Дастнавис.
* 1964 –1956 — Сюитаи симфонӣ №3№ 1. Дастнавис.
* 19671961 — – ДостониСюитаи симфонӣ «Соли 1917»№ 2. Дастнавис.
* 1968 –1964 — Сюитаи симфонӣ №4№ 3. Дастнавис.
* 19681967 — Достони симфонӣ «СурудиСоли кӯҳсорон» («Бачагона1917»). Дастнавис.
* 1975 –1968 — Сюитаи симфонӣ №5№ 4. Дастнавис.
* 19761968 — «Суруди Достони симфониикӯҳсорон» («БузрукБачагона»). Дастнавис.
* 1975 — Сюитаи симфонӣ № 5. Дастнавис.
* 1977 – «Симфония макомов». - М.: «Советский композитор»,1984.
* 1976 — Достони симфонии «Бузрук». Дастнавис.
* 1984 – «Достони тантанавӣ» барои оркестри симфонӣ. Дастнавис.
* 1977 — «Симфония макомов». - — М.: «Советский композитор»,1984.
===Достонҳои вокалӣ-симфонӣ===
* 1978 – 1984 — «Достони вокалӣ-симфонӣ тантанавӣ» барои тенор, хори занона ва оркестри симфонӣ бар ашъори М. Турсунзода. Ба хотираи М. Турсунзода. Дастнавис.
 
* 1980 – «Ибни Сино», достони вокалӣ-симфонӣ барои тенор, хори занона ва оркестри симфонӣ бар ашъори Ибни Сино. Дастнавис.
=== Достонҳои вокалӣ-симфонӣ ===
===Кантатаву ораторияҳо===
* 19801978 — – «Ибни Сино», достониДостони вокалӣ-симфонӣ барои тенор, хори занона ва оркестри симфонӣ бар ашъори ИбниМ. Турсунзода. Ба хотираи М. СиноТурсунзода. Дастнавис.
* 1949 – «Кӯдакони Октябр», кантатаи якқисма барои хори омех-
* та1980 — «Ибни Сино», достони вокалӣ-симфонӣ барои тенор, хори занона ва оркестри симфонӣ, шеърибар Б.ашъори РаҳимзодаИбни Сино. Дастнавис.
 
* 1949 – Кантата барои хор, шеъри М. Миршакар. Дастнавис.
=== Кантатаву ораторияҳо ===
* 1957 – «Зодагони Октябр», кантатаи якқисма барои тенор, сопрано, хор ва фортепиано, шеъри Ф. Ансори. Дастнавис.
* 1949 — «Кӯдакони Октябр», кантатаи якқисма барои хори омех-
* 1964 – «Кантатаи идона» барои хори омехтаи чаҳоровоза, шеъри Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* та ва оркестри симфонӣ, шеъри Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* 1974 – «Ленин – хуршеди мо», суруд-кантатаи якқисма барои те-
* 1949 — Кантата барои хор, шеъри М. Миршакар. Дастнавис.
* 1957 — «Зодагони Октябр», кантатаи якқисма барои тенор, сопрано, хор ва фортепиано, шеъри Ф. Ансори. Дастнавис.
* 1964 — «Кантатаи идона» барои хори омехтаи чаҳоровоза, шеъри Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* 1974 — «Ленин — хуршеди мо», суруд-кантатаи якқисма барои те-
* нор, хор ва оркестри симфонӣ, шеъри Ф. Ансорӣ. Дастнавис.
* 1982 — «Ба васфи Ленин», оратория барои тенор, баритон, хор ва оркестри симфонӣ. Дастнавис.
* Сюитаҳои вокалӣ-хореографӣ:
* 1940 — «Айёми хуш». Барои ансамбли тарона ва рақс. Шеъри халқ. Дастнавис.
* 1958 — «Тӯй дар пахтазор». Шеъри Ф. Ансорӣ. Барои ансамбли ҳофизон, яккахонон ва гурӯҳи созҳои халқӣ. Дастнавис.
* 1968 — «Баҳор ва ҷавонӣ», шеърҳои Б. Раҳимзода ва Ф. Ансорӣ.Барои ансамбли рубобчидухтарон. Дастнавис.
* 1968 — «Сюитаи ҷавонӣ», шеъри Б. Раҳимзода. Барои гурӯҳи ҳаваскорон. Дастнавис.
* 1968 — «Пахта», шеъри Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* 1980 — «Зани озоди Шарқ». Барои яккахон, хор ва ансамбли созҳои халқӣ. Дастнавис.
* 1981 — «Ба истиқболи баҳор», шеъри М. Турсунзода. Барои ансамбли рубобчидухтарон. Дастнавис.
 
===Асарҳои камеравӣ-созӣ===
=== Асарҳои симфонӣкамеравӣ-созӣ ===
* 1944 – Се пйесаи лирикӣ барои скрипка ва фортепиано.
* 19451944 — Се – Рондопйесаи лирикӣ барои скрипка ва фортепиано. – Душанбе:«Ирфон»,1967.
* 19441945 — – Се пйесаи лирикӣРондо барои скрипка ва фортепиано. — Душанбе: «Ирфон»,1967.
* 1946 – «Алла» барои квартети торӣ. Дастнавис.
* 19481946 — – Пйесаҳои бачагона«Алла» барои фортепианоквартети дар асоси оҳангҳои халқӣторӣ. Дастнавис.
* 1948 — Пйесаҳои бачагона барои фортепиано дар асоси оҳангҳои халқӣ. Дастнавис.
* 1950 – «Суруди бе матн» барои скрипка ва фортепиано. Дастнавис.
* 19521950 — «Суруди Пйесабе матн» барои скрипка ва фортепиано. Дастнавис.
* 1952 — – Фуга ва вариатсияҳоПйеса барои фортепианоскрипка. Дастнавис.
* 19531952 — Фуга «Дарва кӯҳсор», романсвариатсияҳо барои виолончел ва фортепиано. Дастнавис.
* 1953 – «Рақси тоҷикӣ»,  — «Дар кӯҳхои Помиркӯҳсор», пйесаҳо романс барои флейтавиолончел ва фортепиано. Дастнавис.
* 19761953 — «Рақси Романс-достонтоҷикӣ», «Дар кӯҳхои Помир», пйесаҳо барои скрипкафлейта ва фортепиано. Дастнавис.
* 19811976 — – КвартетРоманс-достон барои созҳои созӣ дарскрипка сева қисмфортепиано. Дастнавис.
* 1981 — Квартет барои созҳои созӣ дар се қисм. Дастнавис.
===Мусиқӣ барои намоишномаҳои театрӣ===
 
* «Розия», мазҳакаи мусиқӣ дар ҳаммуалифӣ бо С. Баласанян. Либреттои Е. Акубҷонова, Н. Зеланский. Дастнавис. (1942).
=== Мусиқӣ барои намоишномаҳои театрӣ ===
* «Санавбар», драмаи Р. Ҷалил. Дастнавис. (1960).
* «Духтаре аз ДушанбеРозия», мазҳакаи мусиқӣ дар ҳаммуалифӣ бо С. Баласанян. Либреттои ШЕ. ҚиёмовАкубҷонова, ва БН. РаҳимзодаЗеланский. Дастнавис. (1942).
* «Санавбар», драмаи Р. Ҷалил. Дастнавис. (1960).
* «Арӯси панҷсӯма», пйесаи М. Урдубодӣ.
* «Духтаре аз Душанбе», мазҳакаи мусиқӣ. Либреттои Ш. Қиёмов ва Б. Раҳимзода. Дастнавис.
* «Муаллими муҳаббат», пйесаи М. Миршакар.
* «СартарошиАрӯси хапакпанҷсӯма», пйесаи ҶМ. ИкромӣУрдубодӣ.
* «ҚасамиМуаллими модармуҳаббат», пйесаи ФМ. АнсорӣМиршакар.
* «АлишерСартароши Навоӣхапак», пйесаи АҶ. Ӯйғун ва ИИкромӣ. Султонов.
* «ШабиҚасами 28-уммодар», пйесаи ҶФ. ИкромӣАнсорӣ.
* «ШаҳриАлишер манНавоӣ», пйесаи МА. МиршакарӮйғун ва И. Султонов.
* «Шаби 28-ум», пйесаи Ҷ. Икромӣ.
* «МуаллимиШаҳри муҳаббатман», пйесаи М. Миршакар.
* «Достони ҳофиз», дар ҳаммуаллифӣ бо М. Муравин, пйесаи [[Феликс Тошмуҳаммадов|Ф. Тошмуҳаммадов]].
 
=== Мусиқӣ барои кино ===
* «Писар бояд зан гирад», дар ҳаммуаллифӣ бо Ю. Тер-Осипов.
* «Дӯстам Наврӯзов», дар ҳаммуаллифӣ бо А. Бобоев.
* «Марги судхӯр», дар ҳаммуаллифӣ бо Т. Шаҳидӣ.
* «Ҳеҷ будагон» дар ҳаммуаллифӣ бо Т. Шаҳидӣ.<ref>Композиторон ва мусиқишиносони Тоҷикистон. - — Душанбе, 2011, -  — c. 256-258256—258</ref>
 
== Мерос ==
Зиёдулло Шаҳидӣ аз ҷумлаи аввалин афроде буд, ки мусиқии миллии тоҷикиро бо созу навои симфонии аврупоӣ омезиш дод ва дар навиштани опера чира шуд. Нахустин асари калонҳаҷми ӯ операи “Комде«Комде ва Мадан”Мадан» буд, ки барояш шӯҳрати ҷаҳонӣ овард. Ин опера, ки соли [[1961]] дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]] ба саҳна гузошта шуд, аз ҷониби мухлисон хуб пазироӣ шуд ва аз ҷониби мунаққидони санъати мусиқӣ баҳои арзишманд гирифт.<ref name="tojnews.org">http://tojnews.org/chehra-ziyodullo-shahidi</ref>
Гузашта аз ин барои ин опера муаллиф ба дарёфти ҷоизаи давлатӣ мушарраф гардид.
“Комде«Комде ва Мадан”Мадан» аз ҷумлаи машҳуртарин ва маъруфтарин асарҳоест, ки тақрибан ҳар сол мавсими театриро дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]] ифтитоҳ мекунад. «Комде ва Мадан» ҳамчунин дар саҳнаи театрҳои Ӯзбакистон, аз ҷумла дар зодгоҳи оҳангзоз шаҳри Самарқанд ба саҳна гузошта шудааст. Дар бораи шӯҳрати операи «Комде ва Мадан» мусиқишмносони аврупоӣ чунин нигошта буданд: «То ҳанӯз аврупоиён операе эҷод накардаанд, ки мавзӯяш мусолиҳаи ду дин ва ду фарҳанг бошад. Дар ин опера ҳамчунин мусиқии исломӣ ва мусиқии ҳиндӣ ҳамоҳанг шудаанд. Он чиро, ки мо меҷӯем, шумо (манзур - — халқи тоҷ.) барвақт ёфтаед ва ба он комёб гардидаед». Бузургтарин сарвати Шаҳидии марҳум асарҳои ҷовидона, шогирдон ва пайравонаш мебошанд.
Ҳамчунин дар иҷрои Оркестри калони симфонии радио ва телевизиони [[Москва]] дар солҳои 70 сабт шудаву солҳои 80 дар қалби Иттиҳоди Шӯравӣ интишор ёфтааст. Зиёдулло Шаҳидӣ асарҳое дорад, ки замоне машҳуртарин ҳунармандони кишвар Муқаддас Набиева, [[Шоиста Муллоҷонова]], [[Ҳанифа Мавлонова]] ва дигарон сароидаанд ва ҳоло ин сурудаҳо фонди тиллоии радио ва телевизиони Тоҷикистонро зиннат мебахшанд.<ref name="tojnews.org"/>
 
== Мукофоту ҷоизаҳо ==
* [[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]] ([[1964]]),
* [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] ([[1985]]),
* ордени «Байрақи Сурхи Меҳнат»,
* ордени «Нишони Фахрӣ» ва медалу ифтихорномаҳо мукофотонида шудааст.
Чор маротиба вакили Шӯрои Олии СССР интихоб шуда, дар ҳамаи даҳаҳои адабиёт ва санъати Тоҷикистон дар [[Москва]] солҳои ([[1941]], [[1949]],[[1957]]) иштирок намудааст.
 
== Ёдбуд ==
Оҳангсози шинохта соли [[1985]] дар шаҳри [[Душанбе]] дида аз олам барбаст ва тибқи васияташ хонаи ӯ ба осорхонаи эҷодиёташ табдил ёфт. Яке аз кӯчаҳои ш. [[Душанбе]] ва [[Мактаб-интернати миёнаи махсуси мусиқии ҷумҳуриявии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ]] ба номаш гузошта шудаанд. Дар ш. [[Душанбе]] аз соли [[1996]] осорхонаи ҷумҳуриявии фарҳанги мусиқии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ ва Бунёди байналмилалии З. Шаҳидӣ таъсис ёфтааст.
 
Ба муносибати 20-умин солгарди Истиқлолияти давлатии [[Тоҷикистон]] маҷмӯъаи асарҳои мусиқии ӯ интишор ёфанд. Таронаҳои Шаҳидӣ мухлисонашро як бори дигар ба ёди ӯ бурданд ва фазои солҳои 70-80 қарни гузаштаро дар гӯшаи хотири худ зинда карданд. Миёни ин асарҳо таронаҳои ба дидаву дили мардум наздики «Муҳаббат», «Хонаи мо», «Ситораи ман», романси «Зӣ сузи сина» ва ғайраҳо, ки замоне аз пуршунавандатарин таронаҳо дар барномаҳои радио ва телевизиони кишвар буданд, ҷо дода шуданд. Ҳунарпешаҳои имрӯзаи кишвар таронаҳои Зиёдулло Шаҳидиро аз нав эҳё намуда сароиданду аз ҷониби мухлисон хуб пазироӣ шудаанд. Соли 2014 бузургдошти 100-солагии устод Зиёдулло Шаҳидӣ бо Қарори ЮНЕСКО дар сатҳи ҷаҳонӣ баргузор гардид.<ref>[http://www.farhang.tj/index.php/buzurgdosht-1 Бузургдошт]</ref>
 
Яке аз пайгирони оҳангсоз фарзанди баруманди ӯ [[Толиб Шаҳидӣ]] ва дигар наберааш Табрез Шаҳидӣ аст. [[Толиб Шаҳидӣ]] аз пайравони ростини роҳи падар аст ва заҳамоташ бо [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] қадр шудааст. Табрез низ аз ҷумлаи оҳангсозони насли навини кишвар аст, ки дар ш. [[Москва]] кору эҷод мекунад.<ref name="tojnews.org"/>
 
== Пайвандҳо ==
* [http://tojnews.org/chehra-ziyodullo-shahidi ЗИЁДУЛЛО ШАҲИДӢ - — TojNews]
* [http://faraj.tj/index.php?newsid=1359 ЗИЁДУЛЛО ШАҲИДӢ - — Faraj.tj]
* [https://sites.google.com/site/maktabin57/home ЗИЁДУЛЛО ШАҲИДӢ Таджикская музыка: классика, ретро, поп]
 
== Эзоҳ ==