Фалсафа

(Тағйири масир аз Философия)

Фалсафа аз калимаи юнонии “философия” (филео – дӯст медорам ва софия -ҳикмат) гирифта шуда, маънояш дуст доштани ҳикмат мебошад. Аввалин шуда калимаи фалсафаро файласуф ва риёзидони Юнони қадим Пифагор истифода бурдааст. Фалсафа - восита ва роҳҳои маърифати олами беруна, муҳит ва мақоми инсон дар он, илм дар бораи қонунҳои умумитарин ва робитаҳою инкишофи табиат, ҷамъият ва тафаккур мебошад. Дар доираи масъалаҳои муҳимтарини фалсафа - мабдаъ асоси бунёди олам (ҷавҳар), табиати арзишҳои инсонӣ (моҳияти ҳаёти инсонӣ), хусусияти методологии фалсафа - бунёди қоидаҳои умумитарини тадқиқоти олам умуман ва ҷараёнҳою ҳодисаҳои алоҳидаи ӯ қарор мегиранд. Фалсафа чун тарзи махсуси инъикоси муносибат ба воқеият, аз замони пайдоишаш масъалаи «ҳастӣ чист»-ро ба миён гузошта ҷавоб меҷуст. Дар ҳамин ҷараён шаклҳои таърихии фалсафасозӣ – материализм ва идеализм ташаккул меёбанд. Муноқишаи материалистон ва идеалистон дар атрофи таносуби моддиёту маънавиёт, ҳастию шуур, «мақсаднокию» фаъолияти одамон, ҳавасмандию талаботи объективӣ ва шуурнокӣ шурӯъ мегирифт. Дар ҳамин ҷараён мафҳуми масъалаи асосии фалсафа ҳамчун муносибати шуур ба ҳастї ва рӯҳ ба табиат муайян мегардад. Ин масъала ду тараф дорад: ҷиҳати аввалинаш – материя аввал аст ё шуур? (онтологӣ), ҷиҳати дуюмаш – маърифатшавандагии олам (гносеологӣ). Вобаста ба ҳалли њамин масъала файласуфон ба ду ҷараён ҷудо мешаванд – материализм ва идеализм. Материализм моддиёт (материя)-ро аввалину шуурро дуюмин ва оламро маърифатпазир меҳисобанд.

Идеализм шуурро аввалину материяро дуюмин меҳисобад, инчунин маърифатпазирии оламро рад менамояд – ин ақида лоадрия (агностисизм) ном гирифтааст.

Фалсафа чун ҷаҳонбинӣ донишҳои мушаххаси илмӣ, фарзия ва санадҳоро таҳлил ва муқоиса намуда, онҳоро ба низом медароварад ва манзараи мукаммали оламро таҷассум менамояд. Вазифаҳои фалсафа: - ташреҳу тавзеҳи мафҳумҳои кулл, ҷамъбасти назарии комёбиҳои таҷрибаи инсон; -танқиди ҳамагуна мавҳумоту иштибоҳҳое, ки дар роҳи маърифати ҳақиқию фаъолияти инсон дучор мешаванд; -ҳифзи рушди тамоми аносири қобили қабул ва арзиши илмӣ дошта (вазифаи интиқолї); -дар низоми асосҳои илм дар қатори тасвири илмии олам фалсафа низ асоси илм мебошад. Асоси фалсафии илм идеяҳо ва қоидаҳое мебошанд, ки моҳияти ҳар як илмро ташкил медиҳанд ва тавассути таҳлилу љамъбасткунии фалсафӣ ба маданият ворид мешаванд; - мақоми методологии фалсафа дар низоми илмҳо фарқи назария аз метод, - назарияи умумӣ – низоми кулли тарзу воситаҳои ба даст овардани дониши илмӣ мебошад. Ф. Бэкон методологгияи фалсафиро тимсоли чароғе меномад, ки ба роҳи торики мусофир равшанӣ медиҳад. Худи ӯ барои сохтани ҳамин тавр методе кӯшиш мекард, ки ҳамчун «органони» (олоти) маърифат ҳокимии инсонро аз болои табиат таъмин намояд. Қувваи таъсири фалсафа ба илм вобаста ба сатҳи маърифати худи илм ва рушду такомули муҳити иҷтимоии ӯ мебошад.

Инҷоро ҳам бингаредВироиш