Фарқият байни намунаҳои "Зиё Гёкалп"

no edit summary
'''Гёкалп''', Гукалп ({{lang-tr|Ziya Gökalp}}, номи аслиаш Меҳмед Зиё; 23.3.1876, [[Чермик]] (Диёрбакр) — 25.10.1924, — нависандаи турк, шоир, ҷомеашинос, файласуф ва ходими сиёсии туркмантабор. Пас аз инқилоби ҷавонтурк (1908) Меҳмед Зиё номи Гёкалп (қаҳрамони осмонӣ) - ро мегирад.
 
== Зиндагинома ==
Баъди дохил шуданаш ба Омӯзишгоҳи олии ветеринарии [[Истанбул]] (1896), барои иштирокаш дар ҳаракати ҷавонтуркон ҳабс шуд (1899). Баъди [[Инқилоб]]и ҷавонтуркон (1908) сарвари маҳаллии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» буд.
Баъди дохил шуданаш ба Омӯзишгоҳи олии ветеринарии [[Истанбул]] (1896), барои иштирокаш дар ҳаракати ҷавонтуркон ҳабс шуд (1899). Баъди [[Инқилоб]]и ҷавонтуркон (1908) сарвари маҳаллии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» буд. Соли 1909 ба Солоник омада, узви ҳайати Кумитаи Марказии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» шуд. Соли 1912 дар Донишгоҳи Истанбул дарс дода, ҳамзамон ба ташкилоти миллатгарои «Хонадони турк» ва маҷаллаҳои рӯҳияи туркпарастидошта ҳамкорӣ мекард. Баъди ишғоли Истанбул аз ҷониби иттиҳоди давлатҳои [[Атанта]] (1920) ҳамроҳи як гурӯҳ ҷавонтуркон ба ҷазираи [[Малта]] бадарға шуд. Зиё Гиёкалп баъди бозгашт аз бадарға (1921) дар байни ҷавонтуркон ақидаҳои пантуркистӣ ва миллатгароиро тарғиб мекард. Соли 1923 вакили шӯрои Маҷлиси умумимиллии [[Туркия]] интихоб шуд. Зиё Гёкалп дар матбуоти даврӣ бо мақолаву асарҳои публитсистӣ ва шеъру достонҳои ҳадафрас бар зидди сиёсати зӯроваронаи [[Султон Абдулҳамиди II]] баромад мекард. Зиё Гёкалп ғояи асосии пантуркизм – ҳамаи халқҳои туркзабон ва туркони мусулмон як миллатанд ва бояд дар атрофи Туркия ва ҳудуди як давлат муттаҳид шавандро дар асараш «Туркгароӣ, исломгароӣ ва ҷадидгароӣ» (1913) баён кардааст. Дар асари дигараш «Асосҳои пантуркизм» (1923) бунёди давлати ягонаи туркнажодонро дар [[Тӯронзамин]] – аз соҳилҳои [[баҳри Сиёҳ]] то [[Ёқутистону]] [[Туркистони Шарқӣ]] ташвиқ намуда, ақидаҳои асосгузорони маънавии пантуркизм [[Юсуф Оқчур-уғлӣ]] (Юсуф) ва [[Исмоил Гаспаринский]]ро ривоҷ дод. Гёкалп дар асарҳояш нақшаҳои истилогаронаи доираҳои иртиҷоии Туркияро пуштибонӣ карда, ҳимояи манфиатҳои миллии халқҳои туркнажоди [[Руссия]] ва [[Осиёи Миёна]]ро вазифаи асосии ҷавонтуркон ва давлати навбунёди Туркия мешуморид. Баъдан ақидаҳои Гёкалп бо барҳам хӯрдани ҳукумати султонӣ (1923) ва ҷумҳурӣ эълон шудани Туркия зери таъсири идеологияи [[Отатурк]] ба камолизм гаравид. Бо таъсири асарҳои Гёкалп ва ғояҳои пантуркизм баъди [[инқилоби Октябр]] дар [[Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ҷамъияти адабие бо номи «Чағатой гурунги» («Суҳбати аҳли чағатой») падид омад, ки илҳомбахши ғоявии он Абдурауф Фитрат буда, саҳми халқи тоҷикро дар тамаддуни ҷаҳонӣ инкор мекард.
 
Соли 1909 ба Солоник омада, узви ҳайати Кумитаи Марказии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» шуд. Соли 1912 дар Донишгоҳи Истанбул дарс дода, ҳамзамон ба ташкилоти миллатгарои «Хонадони турк» ва маҷаллаҳои рӯҳияи туркпарастидошта ҳамкорӣ мекард. Баъди ишғоли Истанбул аз ҷониби иттиҳоди давлатҳои [[Атанта]] (1920) ҳамроҳи як гурӯҳ ҷавонтуркон ба ҷазираи [[Малта]] бадарға шуд.
 
Баъди дохил шуданаш ба Омӯзишгоҳи олии ветеринарии [[Истанбул]] (1896), барои иштирокаш дар ҳаракати ҷавонтуркон ҳабс шуд (1899). Баъди [[Инқилоб]]и ҷавонтуркон (1908) сарвари маҳаллии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» буд. Соли 1909 ба Солоник омада, узви ҳайати Кумитаи Марказии ҳизби «Иттиҳод ва тараққӣ» шуд. Соли 1912 дар Донишгоҳи Истанбул дарс дода, ҳамзамон ба ташкилоти миллатгарои «Хонадони турк» ва маҷаллаҳои рӯҳияи туркпарастидошта ҳамкорӣ мекард. Баъди ишғоли Истанбул аз ҷониби иттиҳоди давлатҳои [[Атанта]] (1920) ҳамроҳи як гурӯҳ ҷавонтуркон ба ҷазираи [[Малта]] бадарға шуд. Зиё Гиёкалп баъди бозгашт аз бадарға (1921) дар байни ҷавонтуркон ақидаҳои пантуркистӣ ва миллатгароиро тарғиб мекард. Соли 1923 вакили шӯрои Маҷлиси умумимиллии [[Туркия]] интихоб шуд. Зиё Гёкалп дар матбуоти даврӣ бо мақолаву асарҳои публитсистӣ ва шеъру достонҳои ҳадафрас бар зидди сиёсати зӯроваронаи [[Султон Абдулҳамиди II]] баромад мекард. Зиё Гёкалп ғояи асосии пантуркизм – ҳамаи халқҳои туркзабон ва туркони мусулмон як миллатанд ва бояд дар атрофи Туркия ва ҳудуди як давлат муттаҳид шавандро дар асараш «Туркгароӣ, исломгароӣ ва ҷадидгароӣ» (1913) баён кардааст. Дар асари дигараш «Асосҳои пантуркизм» (1923) бунёди давлати ягонаи туркнажодонро дар [[Тӯронзамин]] – аз соҳилҳои [[баҳри Сиёҳ]] то [[Ёқутистону]] [[Туркистони Шарқӣ]] ташвиқ намуда, ақидаҳои асосгузорони маънавии пантуркизм [[Юсуф Оқчур-уғлӣ]] (Юсуф) ва [[Исмоил Гаспаринский]]ро ривоҷ дод. Гёкалп дар асарҳояш нақшаҳои истилогаронаи доираҳои иртиҷоии Туркияро пуштибонӣ карда, ҳимояи манфиатҳои миллии халқҳои туркнажоди [[Руссия]] ва [[Осиёи Миёна]]ро вазифаи асосии ҷавонтуркон ва давлати навбунёди Туркия мешуморид. Баъдан ақидаҳои Гёкалп бо барҳам хӯрдани ҳукумати султонӣ (1923) ва ҷумҳурӣ эълон шудани Туркия зери таъсири идеологияи [[Отатурк]] ба камолизм гаравид. Бо таъсири асарҳои Гёкалп ва ғояҳои пантуркизм баъди [[инқилоби Октябр]] дар [[Ҷумҳурии Ӯзбекистон]] ҷамъияти адабие бо номи «Чағатой гурунги» («Суҳбати аҳли чағатой») падид омад, ки илҳомбахши ғоявии он Абдурауф Фитрат буда, саҳми халқи тоҷикро дар тамаддуни ҷаҳонӣ инкор мекард.
 
Гёкалп дар асарҳояш нақшаҳои истилогаронаи доираҳои иртиҷоии Туркияро пуштибонӣ карда, ҳимояи манфиатҳои миллии халқҳои туркнажоди [[Руссия]] ва [[Осиёи Миёна]]ро вазифаи асосии ҷавонтуркон ва давлати навбунёди Туркия мешуморид. Баъдан ақидаҳои Гёкалп бо барҳам хӯрдани ҳукумати султонӣ (1923) ва ҷумҳурӣ эълон шудани Туркия зери таъсири идеологияи [[Отатурк]] ба камолизм гаравид. Бо таъсири асарҳои Гёкалп ва ғояҳои пантуркизм баъди [[инқилоби Октябр]] дар [[Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Ӯзбакистон]] ҷамъияти адабие бо номи «Чағатой гурунги» («Суҳбати аҳли чағатой») падид омад, ки илҳомбахши ғоявии он Абдурауф Фитрат буда, саҳми халқи тоҷикро дар тамаддуни ҷаҳонӣ инкор мекард.
 
== Эзоҳ ==
2,289

edits