Герма́ний, Ge (олмонӣ: Germanium) — унсури кимиёии гурӯҳи IV ҷадвали Менделеев, рақами тартибиаш 32, массаи ат. 72,59.

Германий, 32Ge
Grayish lustrous block with uneven cleaved surface
Германий
Талаффуз/ərˈmniəm/ (jər-MAY-nee-əm)
Номи дигарgermanium
Намуди зоҳирӣсафеди хокистартоб
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Ge)72.630(8)[1]
Германий дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон
Si

Ge

Sn
галлийгерманийарсен
Рақами атомӣ (Z)32
Гурӯҳгурӯҳи 14 (гурӯҳи карбон)
Даврдаври 4
Блокp-блок
Категорияи элемент  Нимметалл
Конфигуратсияи электрон[Ar] 3d10 4s2 4p2
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 18, 4
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш1211.40 K ​(938.25 °C, ​1720.85 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш3106 K ​(2833 °C, ​5131 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)5.323 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)5.60 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос36.94 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос334 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ23.222 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 1644 1814 2023 2287 2633 3104
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−4 −3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4 (an amphoteric oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 2.01
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 762 кҶ/мол
  • 2-юм: 1537.5 кҶ/мол
  • 3-юм: 3302.1 кҶ/мол
Радиуси атомэмпирикӣ: 122 пм
Радиуси ковалентӣ122 пм
Радиуси Ван дер Ваалс211 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Германий
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣface-centered diamond-cubic
Diamond cubic crystal structure for германий
Суръати овоз thin rod5400 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣ6.0 µm/(m·K)
Гармигузаронандагӣ60.2 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ1 Ω·m (дар 20 °C)
Минатақаи мамнӯъ0.67 eV (дар 300 K)
Тартибории магнитӣдиамагнетик[2]
Таъсирпазирии магнитӣ−76.84·10−6 см3/мол[3]
Модули Юнг103 ГПа[4]
Модули ғеҷонидан41 ГПа[4]
Модули чандирии ҳаҷмдор75 ГПа[4]
Коэффисиенти Пуассон0.26[4]
Сахтии Моос6.0
Рақами CAS7440-56-4
Таърих
Номгузорӣafter Germany, homeland of the discoverer
ПешгӯикунандаДмитрий Менделеев (1869)
КашфClemens Winkler (1886)
Изотопҳои асосии германий
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
68Ge синт 270.95 d ε 68Ga
70Ge 20.52% собит
71Ge syn 11.3 d ε 71Ga
72Ge 27.45% собит
73Ge 7.76% собит
74Ge 36.7% собит
76Ge 7.75% 1.78×1021 y ββ 76Se
| пайвандҳо
32
Германий
72,61
3d104s24p2

Таърихи иктишофВироиш

Германийро соли 1885 олими олмонӣ К. Винклер дар таркиби минерали нуқра — аргиродит кашф намудааст.

Мавҷудият дар табиатВироиш

Мавҷудияти германийро соли 1871 олими рус ДОКТОРИ ИЛМҲОИ Менделеев пешгӯӣ намуда, ба он номи шартии экасилитсий гузошта буд. Германий 7,0∙10−4 % массаи қишри заминро ташкил медиҳад. Аз ҷумлаи унсурҳои камёфт ва парешони рӯи замин буда, дар таркиби минералҳои аргиродит 4Ag2S∙GeS2, германит 3Cu2S∙FeS∙2GeS2, конҳои ангиштсанг ва партовҳои маъдании филиззоти ранга мавҷуд аст. Дар табиат 5 изотопи собити германий бо ададҳои массавии 70Ge, 72Ge, 73Ge, 74Ge ва 76Ge дучор меоянд.

Хосиятҳои физикӣВироиш

Филиззи сафеди хокистарранг, ҳарорати гудозишаш 958°С, ҳарорати ҷӯшишаш 2850°С, зичиаш 5,35 г/см3.

Хосиятҳои шимиёӣВироиш

Дар шароити муқаррарӣ аз нигоҳи кимиёӣ фаъолияти суст дорад. Зери ҳарорати баланд (зиёда аз 700°С) бо аксари ғайрифилиззот, аз ҷумла бо оксиген, сулфур ва галогенҳо ба реаксия дохил мешавад. Дараҷаи оксидшавии пайвастҳояш — 4, +2 ва +4 аст. Бо кислотаҳои беоксиген (HCl) ба реаксия дохил намешавад. Дар кислотаҳои нитрат ва сулфати консентратсияаш баланди гарм ҳал шуда, оксиди GeO2, бо ишқорҳо зери таъсири пероксиди ҳидроген пайвасти маҷмӯӣ (комплексӣ) (K2[Ge(OH)6]), бо ҳидроген герман GeH4, дигерман Ge2H6 ва тригерман Ge3H8 ҳосил мекунад. Пайвастҳои ду ва чорвалентаи германий бо галогенҳо (GeF4, GeGl4, GeCl2, GeBr4, GeI4) низ маълуманд. Ҳангоми реаксияи германий бо оксиген дар ҳарорати баландтар аз 700°С оксиди чорвалентаи GeO2 ва дар ҳарорати паст аз 700°С оксиди дувалентаи GeO ҳосил мегардад. Оксиди GeO2 хокаи сафеди регмонанд буда, дар ҳарорати 1115°С гудохта мешавад. Тетрахлориди германий GeCl4 моеи беранг аст (ҳарорати гудозишаш 83°С). GeCl4 ҳидролиз шуда, оксиди GeO2 ва кислотаи HCl ҳосил мекунад. Ҳидроксидҳои германий — Ge(OH)2 ва Ge(OH)4 хосияти амфотерӣ доранд. Намакҳои Ge(OH)2 — германит (мас., германити калий K2GeO2) ва Ge(OH)4 — германат (мас., германати калий K2GeO3) ном доранд. Германий бо филиззот пайваст шуда, германид ҳосил мекунад. Тетраэтилгерманий (C2H5)4Ge аввалин пайвасти органикии германий мебошад. Тамоми пайвастҳои органикии германий безаҳранд. Германийро аз таркиби ангиштсанг ва партови маъданҳо дар шакли оксиди GeO2 ҷудо карда мегиранд. Усули маълуми ба даст овардани германий истихроҷи он аз пасоби корхонаҳои истеҳсоли кокс аст. Барои ҷудо карда гирифтани германий аз танин истифода мекунанд. Он германийро дар шакли таннид таҳшин мекунад. Дар натиҷаи таҷзияи таҳшин то 45 дарсад оксиди GeO2 ҳосил мегардад. Сипас бо мақсади ба даст овардани германийи холис GeO2 ба тавассути гидроген барқарор карда мешавад.

КорбурдҳоВироиш

Германий нимноқил аст. Аввалин транзистори германий соли 1948 сохта шудааст. Диодҳо ва триодҳои германий дар радио, телевизор, ҳисобмошинҳо, компютер ва ғ. истифода мешаванд. Пардаи ниҳоят нафисе, ки аз хӯлаи германий бо ниобий сохта шудааст, дар −248°С хосияти фавқунноқилии аҷиб дорад. Германийро дар саноати тавлиди филиззот ва истеҳсоли шиша низ ба кор мебаранд.

ЭзоҳВироиш

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  3. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 Properties of Germanium, Ioffe Institute.

АдабиётВироиш

  • Кульман А. Г. Общая химия. М., 1979;
  • Популярная библиотека химических элементов. М., 1983;
  • Шретер В. (ва диг.). Химия. М., 1989;
  • Идрисов Т. Кимиёи аносир (элементҳо). Д., 2004.

СарчашмаВироиш


Викианбор маводҳои вобаста ба мавзӯи
Германий дорад