Теллу́р — элементи кимиёвии гуруҳи 16-уми системаи даврӣ (мувофиқи таснифоти куҳан —гуруҳи VI-уми зергуруҳи иловагӣ буда, ба қатори халкогенҳо)мансуб аст. Теллур аз лотинии «telluris» гирифта шуда, маънояш Замин аст. Кристаллҳои мўрт ва дурахшандаи сафеди равшан, зичии 6,24 г/см3 дошта, дар ҳарорати 4500С гудохта мешавад. Дар табиат ҳамроҳи сулфур (S) ва селен (Se) во мухӯрад. Металл чун хўла барои баланд бардоштани устувории пўлод бо мис ва сурб омехта мешавад. Қисми таркибии катализатор барои ҳосил кардани матоъҳои синтетикӣ ва маводи ширешкунанда дар саноати кимиё ва аз ларзидан (вибратсия) муқобилият нишон додан, торҳои ҳискунандаи рўшноӣ, дастгоҳҳои электронии термобарқӣ, хунуккунанда ва чун рангдиҳандаи шишаю маводи кулолӣ истифода мешавад.

Теллур, 52Te
Tellurium2.jpg
Теллур
Талаффуз/t[unsupported input]ˈljʊəriəm/ (tə-LEWR-ee-əm)
Номи дигарtellurium
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Te)127.60(3)[1]
Теллур дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон
Se

Te

Po
сурмателлурйод
Рақами атомӣ (Z)52
Гурӯҳгурӯҳи 16 (халкогенҳо)
Даврдаври 5
Блокp-блок
Категорияи элемент  Нимметалл
Конфигуратсияи электрон[Kr] 4d10 5s2 5p4
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 18, 18, 6
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш722.66 K ​(449.51 °C, ​841.12 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш1261 K ​(988 °C, ​1810 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)6.24 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)5.70 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос17.49 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос114.1 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ25.73 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K)   (775) (888) 1042 1266
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−2, −1, +1, +2, +3, +4, +5, +6 (a mildly acidic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 2.1
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 869.3 кҶ/мол
  • 2-юм: 1790 кҶ/мол
  • 3-юм: 2698 кҶ/мол
Радиуси атомэмпирикӣ: 140 пм
Радиуси ковалентӣ138±4 пм
Радиуси Ван дер Ваалс206 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Теллур
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣhexagonal
Hexagonal crystal structure for теллур
Суръати овоз thin rod2610 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣ18 µm/(m·K)[2] (at r.t.)
Гармигузаронандагӣ1.97–3.38 W/(m·K)
Тартибории магнитӣдиамагнетик[3]
Таъсирпазирии магнитӣ−39.5·10−6 см3/мол (298 K)[4]
Модули Юнг43 ГПа
Модули ғеҷонидан16 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдор65 ГПа
Сахтии Моос2.25
Сахтӣ аз рӯи Бринелл180–270 МПа
Рақами CAS13494-80-9
Таърих
Номгузорӣafter Roman Tellus, deity of the Earth
КашфFranz-Joseph Müller von Reichenstein (1782)
Ҷудогузории аввалинМартин Генрих Клапрот
Изотопҳои асосии теллур
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
120Te 0.09% собит
121Te синт 16.78 d ε 121Sb
122Te 2.55% собит
123Te 0.89%[5] собит
124Te 4.74% собит
125Te 7.07% собит
126Te 18.84% собит
127Te syn 9.35 h β 127I
128Te 31.74% 2.2×1024 y ββ 128Xe
129Te syn 69.6 min β 129I
130Te 34.08% 7.9×1020 y ββ 130Xe
| пайвандҳо
52
Теллур
127,60
4d105s25p4

АдабиётВироиш

Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев . – М. : Металлургия, 1993 . – 288 с.

Инҷоро ҳам бингаредВироиш

Викианбор has media related to:

 

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Cverna, Fran (2002). "Ch. 2 Thermal Expansion". ASM Ready Reference: Thermal properties of metals (PDF). ASM International. ISBN 978-0-87170-768-0. 
  3. Lide, D. R., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (PDF) (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. 
  4. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 
  5. (2003) «New limits on naturally occurring electron capture of 123Te». Physical Review C 67: 014323. Шаблон:ArXiv. doi:10.1103/PhysRevC.67.014323. Bibcode2003PhRvC..67a4323A.