Волфра́м (лот. Wolframium, аз олм. wolf – гург ва ramm – гӯсфанд), W, — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи VI ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 74, массаи ат. 183,85.

Волфрам, 74W
Wolfram evaporated crystals and 1cm3 cube.jpg
Волфрам
Талаффуз/ˈtʌŋstən/ (TUNG-stən)
Номи дигарtungsten
Намуди зоҳирӣсафеди хокистартоб, дурахшанда
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(W)183.84(1)[1]
Волфрам дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон
Mo

W

Sg
танталволфрамрений
Рақами атомӣ (Z)74
Гурӯҳгурӯҳи 6
Даврдаври 6
Блокd-блок
Категорияи элемент  Металли гузаранда
Конфигуратсияи электрон[Xe] 4f14 5d4 6s2[2]
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 18, 32, 12, 2
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш3695 K ​(3422 °C, ​6192 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш6203 K ​(5930 °C, ​10706 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)19.3 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)17.6 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос52.31 кҶ/мол[3][4]
Ҳарорати буғшавии хос774 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ24.27 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 3477 3773 4137 4579 5127 5823
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−4, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5, +6 (a mildly acidic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 2.36
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 770 кҶ/мол
  • 2-юм: 1700 кҶ/мол
Радиуси атомэмпирикӣ: 139 пм
Радиуси ковалентӣ162±7 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Волфрам
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣbody-centered cubic (bcc)
Body centered cubic crystal structure for волфрам
Суръати овоз thin rod4620 м/с (дар ҳ.х.) (annealed)
Васеъшавии ҳароратӣ4.5 µm/(m·K) (дар 25 °C)
Гармигузаронандагӣ173 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ52.8 nΩ·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣпарамагнетик[5]
Таъсирпазирии магнитӣ+59.0·10−6 см3/мол (298 K)[6]
Модули Юнг411 ГПа
Модули ғеҷонидан161 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдор310 ГПа
Коэффисиенти Пуассон0.28
Сахтии Моос7.5
Сахтии Виккерс3430–4600 МПа
Сахтӣ аз рӯи Бринелл2000–4000 МПа
Рақами CAS7440-33-7
Таърих
КашфКарл Шееле (1781)
Ҷудогузории аввалинJuan José Elhuyar and Fausto Elhuyar (1783)
Номгузорӣ аз тарафиTorbern Bergman (1781)
Изотопҳои асосии волфрам
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
180W 0.12% 1.8×1018 y α 176Hf
181W синт 121.2 d ε 181Ta
182W 26.50% собит
183W 14.31% собит
184W 30.64% собит
185W syn 75.1 d β 185Re
186W 28.43% собит
| пайвандҳо
74
Волфрам
183,84
4f145d46s2

Филиззи сафеди нуқрагуни хеле душворгудоз (34000С); t ҷӯшишаш 59000С, зичиаш 19,3 г/см3 волфрам 5,5 ∙ 10-4%-и массаи қишри заминро ташкил медиҳад. Муҳимтарин минералҳои волфрам волфрамит (Mn, Fe)WO4, шеелит CaWO4, тунгсит WO3nH2O, ферберит FeWO4, гюбнерит MnWO4 ва штолсит PbWO4 мебошанд. Соли 1781 олими швед Шееле волфрамро дар шакли оксиди WO3 аз минерали шеелит ҷудо намуд. волфрам-и холисро соли 1783 олимони испаниягӣ бародарон Ф. ва Х. Д-Элюар аз оксиди WO3 ҳосил карданд.

Маъданҳои асосии волфрам дар Хитой, Кореяи Шимолӣ, ИМА, Боливия ва Аргентина мавҷуданд. волфрам-и табиӣ аз 5 изотопи собит иборат аст. В аз нигоҳи кимиёӣ нофаъол мебошад. Дар пайвастҳояш дараҷаҳои оксидшавии +2, +3, +4, +5 ва +6 дорад (собиттарини онҳо +6 аст). Дар шароити муқаррарӣ танҳо бо фтор ва дар ҳарорати баланд бо оксиген, хлор, йод, бром, нитроген, селен, теллур, бор ва карбон ба реаксия медарояд. Бо ҳидроген пайваст ва дар кислотаҳои HCl, HNO3, H2SO4 ва шаҳшароб ҳал намешавад. Ишқорҳо низ ба волфрам таъсир намерасонанд. Танҳо омехтаи кислотаи нитрат HNO3 ва гидрогенфторид HF метавонад волфрамро ҳал намояд. Волфрами филиззии холисро дар натиҷаи таҷзияи ҳароратии хлориди волфрам WCl6 (дар 16000С) дар шакли хока ба даст меоранд. Карбиди волфрам – WC моддаи ниҳоят сахт (наздик ба алмос) ва душворгудоз аст. Ҳангоми пухтан бо кобалт хӯлаи ниҳоят устувори «победит» ҳосил мекунад (барои истеҳсоли асбобҳои харротӣ ва тори рӯшноидеҳи фурӯзонакҳо истифода мешавад). Волфрами холис дар соҳаи электротехника, радиоэлектроника, барои истеҳсоли пӯлодҳои махсуси устувор ба кор меравад. Волфрам бо Cr, Mo, Nb ва Ta хӯлаҳои сахти ба таъсири кимиёӣ пурбардошт ҳосил мекунад. Намакҳои кислотаи волфрамат H2WO4 – волфрамати натрий Na2WO4 дар истеҳсоли пигментҳо, CaWO4, BaWO4 ва MgWO4 барои истеҳсоли моддаҳои нурафкан (люминофорҳо) истифода мегарданд. Волфраматҳои скандий, индий, лантан ва дигар унсурҳои нодир ба таркиби моддаҳои лазерӣ дохил мешаванд. Олимони Институти кимиёи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон синтез ва пайвастҳои хлордори волфрам-ро таҳқиқ мекунанд. Волфрам ва пайвастҳои он заҳрнок мебошанд. Волфрам бо номи «тунгстен» низ маъмул аст.

ЭзоҳВироиш

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Berger, Dan. Why does Tungsten not 'Kick' up an electron from the s sublevel ?. Bluffton College, USA.
  3. Шаблон:CRC90
  4. Tolias P. (2017). «Analytical expressions for thermophysical properties of solid and liquid tungsten relevant for fusion applications». Nuclear Materials and Energy 13: 42–57. Шаблон:ArXiv. doi:10.1016/j.nme.2017.08.002. Bibcode2017arXiv170306302T.
  5. Lide, D. R., ed. (2005). "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds" (PDF). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 978-0-8493-0486-6. 
  6. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. p. E110. ISBN 978-0-8493-0464-4. 

АдабиётВироиш

  • Идрисов Т. Кимиёи аносир (элементҳо). Д., 2004;
  • Популярная библиотека химических элементов. М., 1983;
  • Шретер В.. в Химия. М., 1989.

СарчашмаВироиш