Бор (англ. boron) — унсури химиявӣ, рақами атомиаш 5 буда бо рамзи B ишора карда мешавад[11].

Бор, 5B
Boron R105.jpg
boron (β-rhombohedral)[1]
Бор
Талаффуз/ˈb[unsupported input]ɒn/ (BOR-on)
Номи дигарboron
Аллотропҳоα-, β-rhombohedral, β-tetragonal (and more)
Намуди зоҳирӣсиёҳтӯруқ
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(B)[10.80610.821] conventional: 10.81
Бор дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон


B

Al
бериллийборкарбон
Рақами атомӣ (Z)5
Гурӯҳгурӯҳи 13 (гурӯҳи бор)
Даврдаври 2
Блокp-блок
Категорияи элемент  Нимметалл
Конфигуратсияи электрон[He] 2s2 2p1
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 3
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш2349 K ​(2076 °C, ​3769 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш4200 K ​(3927 °C, ​7101 °F)
Зичӣ ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)2.08 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос50.2 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос508 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ11.087 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 2348 2562 2822 3141 3545 4072
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−5, −1, +1, +2, +3[2][3] (a mildly acidic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 2.04
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 800.6 кҶ/мол
  • 2-юм: 2427.1 кҶ/мол
  • 3-юм: 3659.7 кҶ/мол
  • (бештар)
Радиуси атомэмпирикӣ: 90 пм
Радиуси ковалентӣ84±3 пм
Радиуси Ван дер Ваалс192 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Бор (унсур)
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣrhombohedral
Rhombohedral crystal structure for бор
Суръати овоз thin rod16,200 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣβ form: 5–7 µm/(m·K) (дар 25 °C)[4]
Гармигузаронандагӣ27.4 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ~106 Ω·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣдиамагнетик[5]
Таъсирпазирии магнитӣ−6.7·10−6 см3/мол[6]
Сахтии Моос~9.5
Рақами CAS7440-42-8
Таърих
КашфJoseph Louis Gay-Lussac and Louis Jacques Thénard[7] (30 June 1808)
Ҷудогузории аввалинҲемфри Дэви[8] (9 July 1808)
Изотопҳои асосии бор
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
10B 20% собит[9]
11B 80% собит[9]
10B content may be as low as 19.1% and as high as 20.3% in natural samples. 11B is the remainder in such cases.[10]
| пайвандҳо

Дар ҷадвали даврии ҳозира замон, Бор дар блоки p ва дар 13-ум гурӯҳи элементҳо ҷойгир мебошад.[12]


ХосиятҳоВироиш

ФизикӣВироиш

ХимиявӣВироиш

Бор — элемент гуруҳи сездаҳуми (аз руи таснифоти куҳан- аз руи таснифоти нав зергуруҳи асосии гуруҳи сеюм) даври дуюми системаи даврии элементҳои кимиёвии Д.И.Менделеев буда, рақами атомиаш (заряди ядроиаш)5 мебошад. Бо аломати B (аз юн. Borum)ифода карда мешавад. Дар ҳолати озод моддаи беранг, хокистарранг ё сурхи кристаллӣ, моддаи сиёҳи амморфӣ мебошад. Беш аз 10 намуди аллотропии бор маълум буда,ҳосилшавӣ ва ё баҳамтабдилёбии онҳо бо ҳарорате муайян карда мешаванд, ки дар онҳо бор ҳосил карда шуда буд.

АтомӣВироиш

ИзотопҳоВироиш

Мавҷудият дар табиатВироиш

Ҷойгиршавии бор дар замин бо ҳисоби миёна 4г/т ташкил медиҳад. Новобаста аз ин 100 маъдани бор мавҷуд аст.

ТаърихВироиш

КашфВироиш

Нахустин маротиба дар соли 1808 аз тарафи кимиёгарони франсуз Ж. Гей-Люссак ва Л. Тенар тавассути гармкунии ангидриди B2O3 бо калии металлӣ ҳосил карда шуд. Чанде пас Х. Дэви борро тавассути усули электролизи гудохтаи B2O3 ҳосил намуд. Номи ин элемент аз калимаи арабии бурақ (араб. بورق‎‎) ё форсии бураҳ (форс. بوره‎) пайдо шудааст, ки барои ифодаи бура истифода мешуд.

НомгузорӣВироиш

ПайвандҳоВироиш

ЭзоҳВироиш

  1. Van Setten et al. 2007, pp. 2460–1
  2. (1995) «Infrared Emission Spectroscopy of BF and AIF». J. Molecular Spectroscopy 170 (1). doi:10.1006/jmsp.1995.1058. Bibcode1995JMoSp.170...82Z.
  3. Melanie Schroeder. Eigenschaften von borreichen Boriden und Scandium-Aluminium-Oxid-Carbiden(олмо.), стр. 139.
  4. (October 1973) «Physical-Chemical Properties of beta-Rhombohedral Boron». High Temp. Sci. 5 (5): 349–57.
  5. Lide, David R. (ed.) (2000). Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics (PDF). CRC press. ISBN 0849304814. 
  6. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 
  7. (1808) «Sur la décomposition et la recomposition de l'acide boracique». Annales de chimie 68: 169–174.
  8. Davy H (1809). «An account of some new analytical researches on the nature of certain bodies, particularly the alkalies, phosphorus, sulphur, carbonaceous matter, and the acids hitherto undecomposed: with some general observations on chemical theory». Philosophical Transactions of the Royal Society of London 99: 39–104. doi:10.1098/rstl.1809.0005.
  9. 9.0 9.1 Atomic Weights and Isotopic Compositions for All Elements. National Institute of Standards and Technology. 21 сентябри 2008 санҷида шуд.
  10. Szegedi, S. (1990). «Determination of boron in glass by neutron transmission method». Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry Letters 146 (3): 177. doi:10.1007/BF02165219.
  11. Atomic Number and Mass Numbers. ndt-ed.org. 17 феврали 2013 санҷида шуд.
  12. (1988) «New Notations in the Periodic Table». Pure Appl. Chem. 60 (3): 431–436. doi:10.1351/pac198860030431. Санҷида шуд 24 March 2012.

АдабиётВироиш

Ҳаволаҳои берунаВироиш

Викилуғат дорои мақола бо номи «Бор» аст
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад: