Гадоли́ний (лот.нав: Gadolinium), Gd — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи III ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 64, массаи атомиаш 157,26. Мансуби лантаноидҳост.

Гадолиний, 64Gd
Gadolinium-4.jpg
Гадолиний
Талаффуз/ˌɡædəˈlɪniəm/ (GAD-ə-LIN-ee-əm)
Номи дигарgadolinium
Намуди зоҳирӣсафеди нуқрагун
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Gd)157.25(3)[1]
Гадолиний дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон


Gd

Cm
европийгадолинийтербий
Рақами атомӣ (Z)64
Гурӯҳn/a
Даврдаври 6
Блокf-блок
Категорияи элемент  Лантанид
Конфигуратсияи электрон[Xe] 4f7 5d1 6s2
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 18, 25, 9, 2
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш1585 K ​(1312 °C, ​2394 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш3273 K ​(3000 °C, ​5432 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)7.90 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)7.4 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос10.05 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос301.3 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ37.03 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда (calculated)
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 1836 2028 2267 2573 2976 3535
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ0,[2] +1, +2, +3 (a mildly basic oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 1.20
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 593.4 кҶ/мол
  • 2-юм: 1170 кҶ/мол
  • 3-юм: 1990 кҶ/мол
Радиуси атомэмпирикӣ: 180 пм
Радиуси ковалентӣ196±6 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Гадолиний
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣhexagonal close-packed (hcp)
Hexagonal close packed crystal structure for гадолиний
Суръати овоз thin rod2680 м/с (дар 20 °C)
Васеъшавии ҳароратӣα poly: 9.4 µm/(m·K) (at 100 °C)
Гармигузаронандагӣ10.6 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣα, poly: 1.310 µΩ·m
Тартибории магнитӣферромагнетик, парамагнетик гузариш дар 293.4 K
Таъсирпазирии магнитӣ+755,000.0·10−6 см3/мол (300.6 K)[3]
Модули Юнгα form: 54.8 ГПа
Модули ғеҷониданα form: 21.8 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдорα form: 37.9 ГПа
Коэффисиенти Пуассонα form: 0.259
Сахтии Виккерс510–950 МПа
Рақами CAS7440-54-2
Таърих
Номгузорӣafter the mineral Gadolinite (itself named after Johan Gadolin)
КашфГалиссар де Мариняк (1880)
Ҷудогузории аввалинЛекок де Буабодран (1886)
Изотопҳои асосии гадолиний
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
148Gd синт 75 y α 144Sm
150Gd syn 1.8×106 y α 146Sm
152Gd 0.20% 1.08×1014 y α 148Sm
154Gd 2.18% собит
155Gd 14.80% собит
156Gd 20.47% собит
157Gd 15.65% собит
158Gd 24.84% собит
160Gd 21.86% собит
| пайвандҳо


64
Гадолиний
157,25
4f75d16s2

ТаърихВироиш

КашфВироиш

Гадолинийро соли 1880 кимиёдони швейсарӣ Шарл де Мариняк кашф кардааст.

НомгузорӣВироиш

Ба шарафи муҳаққиқи унсурҳои нодир Юҳон Гадолин ном ниҳодаанд.

ХосиятҳоВироиш

ФизикӣВироиш

Филиззи душворгудози сафеди нуқрагун; ҳарорати гудозишаш 1312°С, ҳарорати ҷӯшишаш 2800°С, зичиаш 7,89 г/см3. Гадолиний 5,9∙10−4%-и массаи қишри заминро ташкил медиҳад. Дар таркиби минералҳои гадолинит, монатсит, бастензит мавҷуд аст.

ХимиявӣВироиш

152Gd (давраи нимкоҳишаш 1014 сол) изотопи дарозумри гадолиний мебошад. Дар ҳавои намнок бо пардаи оксидӣ пӯшида мешавад. Дараҷаи оксидшавиаш +3. Дар шароити муқаррарӣ бо галогенҳо, вақти гарм кардан бо нитроген, сулфур, фосфор, силитсий ва гидроген вокуниш зоҳир мекунад. Бо филиззот хӯла ба вуҷуд меорад. Гадолиний оби гармро бо ихроҷи гидроген таҷзия менамояд. Хлорид, нитрат ва сулфатҳои гадолиний дар об хуб, карбонат, фосфат, фторид, оксалатҳои он бад ҳал мегарданд. Он дар техникаи ҳастаӣ ҳамчун ҷозиби нейтронҳо истифода мешавад.

АтомӣВироиш

ИзотопҳоВироиш

Дар табиат ҳафт изотопи гадолиний вуҷуд дорад.

Мавҷудият дар табиатВироиш

Гадолиний аз таркиби пӯлод сулфур ва газҳоро хориҷ намуда, хосиятҳои онҳоро беҳ месозад. Гадолиний ва хлориду сулфатҳои он дар таҳияи маводди миқнотисӣ истифода мешаванд. Молибдати гадолиний дар техникаи оптикию электронӣ, селениди он Gd2 Se3 дар таҳияи нимноқилҳо ба кор меравад.

ЭзоҳВироиш

  1. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. Yttrium and all lanthanides except Ce, Pm, Eu, Tm, Yb have been observed in the oxidation state 0 in bis(1,3,5-tri-t-butylbenzene) complexes, see Cloke, F. Geoffrey N. (1993). «Zero Oxidation State Compounds of Scandium, Yttrium, and the Lanthanides». Chem. Soc. Rev. 22: 17–24. doi:10.1039/CS9932200017.
  3. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4. 

АдабиётВироиш

СарчашмаВироиш


ПайвандҳоВироиш

Викилуғат дорои мақола бо номи «Гадолиний» аст
Анбори Википедиа дар бораи ин мавзӯъ гурӯҳ дорад: