Титан (элемент)

Титан (лот. Titanium) - ба шарафи писарҳои худозан Гей номгузорӣ карда шудааст. Титан металли нуқрагун, сабук, устувор, ёзандаи мураккабгудоз буда, дар ҳарорати 19330С гудохта шуда, дар 35600С меҷўшад. Титан аз рўи хусусиятҳои табииаш металли абадӣ буда, аввалин бор табиатшиноси инглис У.Грегорӣ (с.1791) дар маҳаллаи Менакан (Корнуолл) намунаи минералҳои титандорро ҷамъ оварда, онҳоро менакан номид. Кимиёшиноси олмонӣ М.Клапрот (с.1795) ин металлро ба шарафи писарони ривоятии Худои Замин – Титан ном дод. Титани металлиро олими рус Д.К.Кириллов (с.1875), баъдан свидиҳо Нилсон ва Петерсон (с.1887) ва кимиёшиносони амрикоӣ Хантер (с.1910) ва Ҳолландӣ Ван-Аркелу де-Бур бо шакли тоза истеҳсол намуданд. Титани тоза металлро ба техника роҳ кушод, алалхусус тозагии металл сифати онро муайян мекунад.

Титан, 22Ti
Titan-crystal bar.JPG
Титан
Талаффуз/t[unsupported input]ˈtniəm, t-/[1] (ti-TAY-nee-əm, ty-)
Номи дигарtitanium
Вазни атомии муқаррарӣ Ar, std(Ti)47.867(1)[2]
Титан дар ҷадвали даврӣ
ҳидроген ҳелий
литий бериллий бор (элемент) карбон натрий оксиген фтор неон
натрий магний алюминий силитсий фосфор сулфур хлор аргон
калий калсий скандий титан (элемент) ванадий хром манган оҳан кобалт никел мис руҳ галлий германий арсен селен бром криптон
рубидий стронсий иттрий сирконий ниобий молибден технетсий рутений родий палладий нуқра кадмий индий қалъагӣ сурма теллур йод ксенон
сезий барий лантан серий празеодим неодим прометий самарий европий гадолиний тербий диспрозий ҳолмий эрбий тулий иттербий лютесий ҳафний тантал волфрам рений осмий иридий платина тилло симоб таллий сурб висмут полоний астат радон
франcий радий актиний торий протактиний уран (элемент) нептуний плутоний америcий кюрий берклий калифорний эйнштейний фермий менделевий нобелий лоуренсий резерфордий дубний сиборгий борий ҳассий мейтнерий дармштадтий рентгений коперниcий ниҳоний флеровий московиум ливерморий теннесин оганессон


Ti

Zr
скандийтитанванадий
Рақами атомӣ (Z)22
Гурӯҳгурӯҳи 4
Даврдаври 4
Блокd-блок
Категорияи элемент  Металли гузаранда
Конфигуратсияи электрон[Ar] 3d2 4s2
Электронҳо аз рӯӣ ҷилд2, 8, 10, 2
Хосиятҳои физикӣ
Фаза дар ҲФМсахт
Нуқтаи гудозиш1941 K ​(1668 °C, ​3034 °F)
Ҳарорати ҷӯшиш3560 K ​(3287 °C, ​5949 °F)
Зичӣ (наздик ба ҳ.х.)4.506 гр/см3
ҳангоми моеъ будан (дар н.г.)4.11 гр/см3
Ҳарорати гудозиши хос14.15 кҶ/мол
Ҳарорати буғшавии хос425 кҶ/мол
Гармигунҷоиши молярӣ25.060 Ҷ/(мол·К)
Буғи сершуда
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 1982 2171 (2403) 2692 3064 3558
Хосиятҳои атомӣ
Дараҷаҳои оксидшавӣ−2, −1, +1, +2, +3, +4[3] (an amphoteric oxide)
ЭлектроманфииятҶадвали Полинг: 1.54
Қувваҳои иондоршавӣ
  • 1-ум: 658.8 кҶ/мол
  • 2-юм: 1309.8 кҶ/мол
  • 3-юм: 2652.5 кҶ/мол
  • (бештар)
Радиуси атомэмпирикӣ: 147 пм
Радиуси ковалентӣ160±8 пм
Color lines in a spectral range
Хатҳои спектрии Титан (элемент)
Дигар хосиятҳо
Сохтори булӯрӣhexagonal close-packed (hcp)
Hexagonal close packed crystal structure for титан
Суръати овоз thin rod5090 м/с (дар ҳ.х.)
Васеъшавии ҳароратӣ8.6 µm/(m·K) (дар 25 °C)
Гармигузаронандагӣ21.9 W/(m·K)
Муқобилияти нисбӣ420 nΩ·m (дар 20 °C)
Тартибории магнитӣпарамагнетик
Таъсирпазирии магнитӣ+153.0·10−6 см3/мол (293 K)[4]
Модули Юнг116 ГПа
Модули ғеҷонидан44 ГПа
Модули чандирии ҳаҷмдор110 ГПа
Коэффисиенти Пуассон0.32
Сахтии Моос6.0
Сахтии Виккерс830–3420 МПа
Сахтӣ аз рӯи Бринелл716–2770 МПа
Рақами CAS7440-32-6
Таърих
КашфWilliam Gregor (1791)
Ҷудогузории аввалинЙёнс Якоб Берселиус (1825)
Номгузорӣ аз тарафиМартин Генрих Клапрот (1795)
Изотопҳои асосии титан
Изо­топ Мавҷу­дият Давраи ним­таҷзия (t1/2) Тарзи таҷзия Маҳ­сул
44Ti синт 63 y ε 44Sc
γ
46Ti 8.25% собит
47Ti 7.44% собит
48Ti 73.72% собит
49Ti 5.41% собит
50Ti 5.18% собит
| пайвандҳо
22
Титан
47,867
3d24s2
Қолиби соат аз Хўлаҳои Титан

Хўлаҳои титан аз 3 то 5 маротиба аз хўлаҳои алюминий ва магний устувортар мебошанд. Ду намуди титан дар саноат истифода мешаванд: ба шакли диоксид (56%), чун пигменти титан барои истеҳсоли лак, ранги сафед (белила) ва сири металл ва дар қоғазбарорӣ чун унсури пуркунанда, истеҳсоли пластмасса, маснуоти резинӣ ва ҳамчун металли сабук, устувор ва ба зангзанӣ тобовар дар саноати авиакоинотӣ истифода мешавад. Дар соҳаи истеҳсоли техникаи ҳарбӣ, асбобҳои талаботи ҳамарўза ва молҳои варзишӣ (кўҳнавардӣ, сайёҳӣ, ҷавгонҳо барои бозии голф), қолиби соату телефонҳо ва айнаки чашм ба кор бурда мешавад. Дар техникаи кайҳонӣ аз хўлаҳои титан кўпҳо барои нигоҳ доштани захираи оксиген ва гидроген дар ҳолати ҳарорати аз ҳад зиёд паст тайёр мекунанд. Солҳои охир титан дар тайёрасозӣ, мушаксозӣ, мошинасозӣ, киштисозӣ, реакторҳои ядроӣ истифода мешавад. Титан хосияти кашишхўрии баланд ва сахтӣ дошта, 0,1% он дар таркиби пўлод сифати онро баланд мегардонад. Карбиду нитридҳои титан барои тайёр кардани маводи сайқалдиҳанда истифода мешаванд.

АдабиётВироиш

Сбор и обработка вторичного сырья цветных металлов : Учебник для вузов по специальности "Металлургия металлов" / Г. А. Колобов, В. Н. Бредихин, В. М. Чернобаев . – М. : Металлургия, 1993 . – 288 с.

Инҷоро ҳам бингаредВироиш

 

  1. titanium - definition of titanium in English | Oxford Dictionaries. Oxford University Press (2017).
  2. (2016) «Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)». Pure and Applied Chemistry 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  3. Andersson, N. (2003). «Emission spectra of TiH and TiD near 938 nm». J. Chem. Phys. 118 (8). doi:10.1063/1.1539848. Bibcode2003JChPh.118.3543A.
  4. Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.